Từ Bách khoa Toàn thư Việt Nam
DOI
UnderCon icon.svg Mục từ này chưa được bình duyệt và có thể cần sự giúp đỡ của bạn để hoàn thiện.
Logo Tổ chức Quốc tế[1] DOI

DOI (viết tắt của Digital Object Identifier - Định danh số cho đối tượng)[2]là một định danh (không phải vị trí) của một thực thể trên mạng kỹ thuật số.[2] cung cấp một hệ thống để xác định liên tục và có thể hành động cũng như trao đổi thông tin được quản lý liên tục trên các mạng kỹ thuật số[3]Tên DOI có thể được gán cho bất kỳ thực thể vật lý, kỹ thuật số hoặc trừu tượng để chia sẻ với cộng đồng người dùng quan tâm hoặc quản lý dưới dạng tài sản trí tuệ và cũng có thể được biểu thị dưới dạng URL (URI).[3] Hệ thống DOI được thiết kế cho khả năng tương tác làm việc với các lược đồ định danhsiêu dữ liệu hiện có.[4]

Lịch sử[sửa]

Hệ thống DOI bắt nguồn từ một sáng kiến chung của ba hiệp hội thương mại trong ngành xuất bản (Hiệp hội các nhà xuất bản quốc tế; Hiệp hội các nhà xuất bản khoa học kỹ thuật và y tế quốc tế; Hiệp hội các nhà xuất bản Hoa Kỳ) được hình thành như một khuôn khổ chung để quản lý việc xác định nội dung qua các mạng kỹ thuật số, nhận ra xu hướng hội tụ kỹ thuật số tính khả dụng đa phương tiện.[3]Năm 1997, tổ chức DOI® Quốc tế (IDF) được thành lập để phát triển và quản lý hệ thống DOI.[3]

Ứng dụng đầu tiên của hệ thống DOI đó là liên kết trích dẫn các bài báo điện tử của cơ quan đăng ký Crossref được đưa ra vào năm 2000, kể từ đó, các cơ quan đăng ký khác đã được bổ nhiệm trong các lĩnh vực khác nhau, ví dụ như quản lý tài sản của ngành công nghiệp giải trí, dữ liệu và một số ngôn ngữ.[3]

Năm 2000, cú pháp của DOI đã được chuẩn hóa thông qua NISO và đã được phê duyệt thành tiêu chuẩn ISO vào năm 2010.[3]

Nhãn hiệu[sửa]

DOI®, DOI.ORG® và shortDOI® là các nhãn hiệu đã đăng ký của Tổ chức DOI Quốc tế (IDF).[4]

Tổng quan[sửa]

Hệ thống DOI được thiết kế để hoạt động qua Internet, được gán vĩnh viễn cho một đối tượng để cung cấp một liên kết mạng liên tục có thể phân giải được tới thông tin hiện tại về đối tượng đó bao gồm cả nơi đối tượng hoặc thông tin về nó, có thể được tìm thấy trên Internet; thông tin về một đối tượng có thể thay đổi theo thời gian nhưng tên DOI của nó sẽ không thay đổi.[5]

Hệ thống DOI cho phép xây dựng các dịch vụ và giao dịch tự động; các ứng dụng của hệ thống DOI bao gồm nhưng không giới hạn trong việc quản lý vị trí, quyền truy cập thông tin và tài liệu; quản lý siêu dữ liệu; tạo thuận lợi cho các giao dịch điện tử; nhận dạng duy nhất liên tục của bất kỳ dạng dữ liệu nào, các giao dịch thương mại và phi thương mại.[5]

Nội dung của một đối tượng liên kết với tên DOI được siêu dữ liệu DOI mô tả rõ ràng, dựa trên mô hình dữ liệu có thể mở rộng có cấu trúc cho phép đối tượng được liên kết với siêu dữ liệu ở bất kỳ mức độ chính xác và chi tiết mong muốn nào để hỗ trợ mô tả và dịch vụ[5]

Cấu trúc[sửa]

Cú pháp của DOI được tạo thành từ một tiền tố và một hậu tố DOI được ngăn cách nhau bởi dấu gạch chéo; không có giới hạn cho độ dài của định danh DOI hay cho tiền tố và hậu tố DOI; định danh DOI không phân biệt chữ thường và hoa, có thể chứa bất kỳ ký tự in được từ bảng ký tự của Unicode.[6]

Sự kết hợp của một tiền tố DOI duy nhất (được cấp cho một đơn vị chủ thể đăng ký DOI cụ thể) và một hậu tố DOI duy nhất (được chính chủ thể đăng ký đó gán cho một đối tượng cụ thể) sẽ đảm bảo tính duy nhất cũng như cho phép phân bố định danh DOI theo phân cấp; định danh DOI là một chuỗi “mờ” cho các mục đích của hệ thống DOI; không có thông tin dứt khoát nào có thể được suy ra từ chuỗi ký tự cụ thể của một tên DOI.[6]

Một định danh DOI cho đối tượng không phải là một sự thay thế cho các sơ đồ định danh khác như ISAN, ISBN, ISRC, ISSN, ISTC, ISNI và những định danh được chấp nhận khác; khi được sử dụng cùng chúng, nó có thể tăng cường chức năng định danh được cung cấp bởi các hệ thống đó với những chức năng bổ sung của hệ thống DOI.[6]

Tiền tố của định danh DOI bao gồm một chỉ số thư mục và theo sau đó là một mã số đăng ký; hai thành phần này được phân cách nhau bởi dấu chấm (“.”); chỉ số thư mục là “10”, chỉ số thư mục này sẽ phân biệt toàn bộ các chuỗi ký tự (tiền tố và hậu tố) chính là định danh của đối tượng số trong hệ thống phân giải; thành phần thứ hai của tiền tố định danh DOI là một mã số đăng ký đây là một chuỗi duy nhất được gán cho một chủ thể đăng ký; ví dụ: 10.1000 Tiền tố định danh DOI bao gồm một chỉ số thư mục “10” và sau đó là mã số đăng ký “1000”.[6]

Hậu tố của định danh DOI bao gồm một chuỗi ký tự có độ dài bất kỳ được lựa chọn bởi người đăng ký; mỗi hậu tố này phải là duy nhất cho một tiền tố; hậu tố duy nhất này có thể có một số tuần tự, hoặc nó có thể kết hợp với một định danh được tạo ra từ hoặc dựa trên một hệ thống định danh khác (ví dụ ISBN, ISSN…); ví dụ: 10.1000/123456 Định danh DOI với tiền tố “10.1000” và hậu tố “123456”.[6]

Khi hiển thị trên màn hình hoặc trong in ấn, một định danh DOI được bắt đầu bởi một chữ thường “doi:” trừ khi bối cảnh chỉ rõ ràng một định danh DOI đang được nói đến; các nhãn “doi:” đi kèm này không phải là một phần của giá trị định danh DOI.[6]

Ví dụ: Định danh DOI “10.1006/jmbi.1998.2354” sẽ được hiển thị và in ra là “doi:10.1006/jmbi.1998.2354”.[6]

Định danh DOI khi biểu diễn trong một URL được trao đổi qua giao thức HTTP sẽ cần có những ràng buộc để tuân theo hướng dẫn tiêu chuẩn IETF cho biểu diễn URI; cú pháp của URI là hạn chế hơn so với cú pháp cho DOI; một số ký tự đặc biệt sẽ cần được mã hóa phần trăm.[6]

Lợi ích DOI[sửa]

Hệ thống DOI cung cấp một tập hợp các chức năng duy nhất:[4]

  • Tính bền bỉ , nếu vật liệu được di chuyển, sắp xếp lại hoặc đánh dấu[4]
  • Khả năng tương tác với các dữ liệu khác từ các nguồn khác[4]
  • Khả năng mở rộng bằng cách thêm các tính năng và dịch vụ mới thông qua quản lý các nhóm tên DOI[4]
  • Quản lý một lần dữ liệu cho nhiều định dạng đầu ra (nền tảng độc lập)[4]
  • Quản lý lớp các ứng dụng và dịch vụ[4]
  • Cập nhật động siêu dữ liệu, ứng dụng và dịch vụ.[4]

Lợi ích của việc triển khai hệ thống DOI bao gồm hỗ trợ quản lý nội dung nội bộ và cho phép phát triển sản phẩm nhanh hơn, có khả năng mở rộng hơn, bằng cách mang lại bốn lợi thế chính giúp dễ dàng hơn và rẻ hơn:[4]

  • Biết những gì bạn có (người dùng có thể xem danh mục nội dung có sẵn trong toàn bộ doanh nghiệp)[4]
  • Tìm những gì bạn muốn (người dùng có thể tìm kiếm và duyệt nội dung được sử dụng hoặc tái mục đích)[4]
  • Biết nó tồn tại ở đâu (có thể xem mục tồn tại ở đâu trong tổ chức)[4]
  • Có thể lấy nó (người dùng và công cụ sản xuất có thể truy xuất nội dung).[4]

Xem thêm[sửa]

  • ISBN (Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho Sách)
  • ISSN (Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho xuất bản phẩm nhiều kỳ như Tạp chí...)
  • ISMN (Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho Nhạc)
  • ISWC (Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho tác phẩm Nhạc)
  • ISAN (Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho Nghe nhìn)
  • ISTC (Mã số tiêu chuẩn quốc tế cho bản văn)
  • LCCN (Số kiểm soát của Thư viện Quốc hội Mỹ)

Tài liệu tham khảo[sửa]

  1. Nader Ale Ebrahim, Digital Object Identifier (DOI): Introduction and Applications, doi:10.6084/m9.figshare.3759345.v1, 2016
  2. Rajesh Chandrakar, Digital object identifier system: An overview, doi:101108/02640470610689151, tháng 7 năm 2006
  3. Natasha Simons, Implementing DOIs for Research Data, doi:10.1045/may2012-simons, tháng 6 năm 2012
  4. Waitzman, Standard for the transmission of IP datagrams on avian carriers, doi:10.17487/RFC1149, 1990
  5. Colleran, Edward, Digital Object Identifiers: Just an Idea or an Innovation of Value?, doi:10.6084/m9.figshare.3364240.v1, 2016
  6. Nader Ale Ebrahim, New systems for measuring research impact, doi:10.6084/m9.figshare.3364240.v1, 2016
  7. Celko, Joe (2010), "Digital Object Identifier (DOI)", Joe Celko's Data, Measurements and Standards in SQL, Elsevier, doi:10.1016/b978-0-12-374722-8.00029-3, ISBN 978-0-12-374722-8
  8. Khedmatgozar, Hamid Reza; Alipour-Hafezi, Mehdi (2017), "The role of digital identifier systems in the theory of digital objects", International Journal of Information Management, Elsevier BV, 37 (3): 162–165, doi:10.1016/j.ijinfomgt.2017.01.004, ISSN 0268-4012
  9. Gorraiz, Juan; Melero-Fuentes, David; Gumpenberger, Christian; Valderrama-Zurián, Juan-Carlos (2016), "Availability of digital object identifiers (DOIs) in Web of Science and Scopus", Journal of Informetrics, Elsevier BV, 10 (1): 98–109, doi:10.1016/j.joi.2015.11.008, ISSN 1751-1577
  10. Celko, Joe (2010), "Digital Object Identifier (DOI)", Joe Celko's Data, Measurements and Standards in SQL, Elsevier, doi:10.1016/b978-0-12-374722-8.00029-3, ISBN 978-0-12-374722-8
  11. Pérez-Yarza, Eduardo González (2001), "El sistema DOI (Digital Object Identifier)", Anales de Pediatría (trong español), Elsevier BV, 54 (4): 428–429, doi:10.1016/s1695-4033(01)77562-5, ISSN 1695-4033
  12. Digital object identifier, Place of publication not identified: Book On Demand, 2012, ISBN 978-5-512-67371-3, OCLC 939541153
  13. Syntax for the Digital Object Identifier : an American national standard, Bethesda, Md: National Information Standards Organization, 2006, ISBN 978-1-880124-68-0, OCLC 65644799
  14. The CAL Digital Object Identifier Coursepack Implementation Project : lessons learned, Sydney, N.S.W: Copyright Agency Ltd, 2004, ISBN 978-0-646-43653-1, OCLC 224275781
  15. Digital object identifier, García Testal, Cristina, ISSN: 1699-2407, tập 10, Số 7-8, 2001
  16. DOI - Digital Object Identifier, Martin Žnideršič, ISSN: 0023-2424, Knjižnica, 41, št, 4 (1997), str, 33-39
  17. Digital object identifier, Cristina García Testal, ISBN: 6895363882, ISSN: 1386-6710, El Profesional de la Informacion, v10 n7-8 (20010601): 26-31
  18. DOI - Digital Object Identifier conceito, requisitos e responsabilidades dos editores, Weber - Claudiane, OCLC: 796343178, Dữ liệu pdf, 2012

Chú thích[sửa]

  1. Tổ chức DOI Quốc tế (nhận dạng biểu trưng của DOI)
  2. a b Digital object identifier system: An overview, doi:10.1108/02640470610689151
  3. a b c d e f Digital object identifier system: An overview, trang 445, doi:10.1108/02640470610689151
  4. a b c d e f g h i j k l m n Sổ tay về DOI, doi:10.1000/182
  5. a b c Sổ tay về DOI, doi:10.1000/182, Chương 1:Giới thiệu, Tổng quan
  6. a b c d e f g h The basics of CrossRef extensible markup language, doi:10.6087/kcse.2014.1.76

Liên kết ngoài[sửa]

  1. Trang chủ Tổ chức DOI Quốc tế
  2. Tiêu chuẩn Quốc tế ISO 26324:2012 về DOI
  3. Tiêu chuẩn Quốc gia Việt Nam TCVN 12198:2018 về DOI