Mục từ này cần được bình duyệt
Khác biệt giữa các bản “El Niño–Dao động phương Nam”
Dòng 9: Dòng 9:
 
== Tổng quan ==
 
== Tổng quan ==
 
El Niño–Dao động phương Nam là hiện tượng khí hậu đơn lẻ biến động định kỳ giữa ba pha: trung tính, La Niña, hoặc El Niño.<ref name="ENSO:Nutshell">{{cite web|date=5 May 2014 |title=What is the El Niño–Southern Oscillation (ENSO) in a nutshell? |author1=L'Heureux, Michelle |url=https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/what-el-ni%C3%B1o%E2%80%93southern-oscillation-enso-nutshell |archive-date=9 April 2016 |url-status=live |website=ENSO Blog |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409220031/https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/what-el-ni%C3%B1o%E2%80%93southern-oscillation-enso-nutshell }}</ref> La Niña và El Niño là hai pha đối lập đòi hỏi những thay đổi nhất định diễn ra ở cả đại dương và khí quyển trước khi một sự kiện được tuyên bố.<ref name="ENSO:Nutshell"/>
 
El Niño–Dao động phương Nam là hiện tượng khí hậu đơn lẻ biến động định kỳ giữa ba pha: trung tính, La Niña, hoặc El Niño.<ref name="ENSO:Nutshell">{{cite web|date=5 May 2014 |title=What is the El Niño–Southern Oscillation (ENSO) in a nutshell? |author1=L'Heureux, Michelle |url=https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/what-el-ni%C3%B1o%E2%80%93southern-oscillation-enso-nutshell |archive-date=9 April 2016 |url-status=live |website=ENSO Blog |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409220031/https://www.climate.gov/news-features/blogs/enso/what-el-ni%C3%B1o%E2%80%93southern-oscillation-enso-nutshell }}</ref> La Niña và El Niño là hai pha đối lập đòi hỏi những thay đổi nhất định diễn ra ở cả đại dương và khí quyển trước khi một sự kiện được tuyên bố.<ref name="ENSO:Nutshell"/>
 +
 +
Thông thường, [[hải lưu Humboldt]] chảy lên phía bắc mang nước tương đối lạnh từ [[Nam Đại Dương]] đi dọc bờ biển phía tây Nam Mỹ đến miền nhiệt đới, nơi nó được tăng cường bởi nước trồi diễn ra dọc bờ biển Peru.<ref name="BoM ENSO Factsheet">{{cite web|date=6 May 2005 |title=El Niño, La Niña and Australia's Climate |url=http://www.bom.gov.au/info/leaflets/nino-nina.pdf |archive-date=6 January 2016 |url-status=live |publisher=Australian Bureau of Meteorology |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106001137/http://www.bom.gov.au/info/leaflets/nino-nina.pdf }}</ref><ref name="BoM Climate Influences:ENSO">{{cite web|date=2 April 2008 |title=El Niño Southern Oscillation (ENSO) |url=http://www.bom.gov.au/climate/about/australian-climate-influences.shtml?bookmark=enso |archive-date=6 January 2016 |url-status=live |publisher=Australian Bureau of Meteorology |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106001137/http://www.bom.gov.au/info/leaflets/nino-nina.pdf }}</ref> Gió mậu dịch dọc xích đạo tạo ra những hải lưu đại dương ở miền đông Thái Bình Dương kéo nước từ đại dương sâu hơn lên bề mặt, do đó làm mát bề mặt đại dương.<ref name="BoM Climate Influences:ENSO"/> Dưới ảnh hưởng của gió mậu dịch xích đạo, những dòng nước lạnh này chảy về tây men theo xích đạo và dần dần được Mặt trời gia nhiệt.<ref name="BoM ENSO Factsheet"/> Hệ quả trực tiếp là nhiệt độ bề mặt biển ở Tây Thái Bình Dương nhìn chung ấm hơn, khoảng 8–10 °C (14–18 °F) so với Đông Thái Bình Dương.<ref name="BoM ENSO Factsheet"/> Vùng đại dương ấm là nguồn sinh đối lưu và liên hệ với mây hoặc mưa.<ref name="BoM Climate Influences:ENSO"/> Trong những năm El Niño nước lạnh suy yếu hoặc biến mất hoàn toàn khi nước ở Trung và Đông Thái Bình Dương trở nên ấm bằng Tây Thái Bình Dương.<ref name="BoM ENSO Factsheet"/>
  
 
== Tham khảo ==
 
== Tham khảo ==
 
{{Reflist|30em}}
 
{{Reflist|30em}}

Phiên bản lúc 22:45, ngày 1 tháng 9 năm 2021

Chỉ số dao động phương Nam chuỗi thời gian 1876–2017.

El Niño–Dao động phương Nam (ENSO) là sự biến đổi có tính chu kỳ không đều của giónhiệt độ bề mặt biển trên Đông Thái Bình Dương nhiệt đới, ảnh hưởng đến khí hậu hầu khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Giai đoạn nhiệt độ nước biển ấm hay pha nóng được gọi là El Niño còn pha lạnh gọi là La Niña. Dao động phương Nam là thành phần khí quyển đi kèm kết hợp với sự biến đổi nhiệt độ nước biển: El Niño có đặc điểm khí áp bề mặt cao ở Tây Thái Bình Dương nhiệt đới còn La Niña thì ngược lại với khí áp bề mặt thấp.[1][2] Mỗi giai đoạn kéo dài vài tháng và thường xảy ra vài năm một lần với cường độ biến đổi.[3]

Hai pha ENSO liên quan đến hoàn lưu Walker do Gilbert Walker phát hiện vào đầu thế kỷ 20. Hoàn lưu Walker được sinh ra bởi lực gradien khí áp có nguồn gốc từ một vùng khí áp cao trên Đông Thái Bình Dương và một hệ thống áp thấp trên Indonesia. Hoàn lưu Walker suy yếu hoặc đảo lộn (bao gồm gió mậu dịch) sẽ khiến nước biển lạnh sâu bớt hoặc không trồi lên bề mặt, do đó tạo ra El Niño với việc làm cho bề mặt đại dương đạt mức nhiệt cao hơn trung bình. Ngược lại, hoàn lưu Walker đặc biệt mạnh sẽ gây La Niña dẫn đến nhiệt độ đại dương thấp hơn do nước trồi gia tăng.

Con người vẫn đang nghiên cứu các cơ chế tạo ra dao động. Những hình thái tối cực của dao động gây thời tiết cực đoan (như lũ lụt và hạn hán) ở nhiều vùng trên thế giới. Các nước đang phát triển phụ thuộc vào nông nghiệp và ngư nghiệp, nhất là các nước tiếp giáp Thái Bình Dương, bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Tổng quan

El Niño–Dao động phương Nam là hiện tượng khí hậu đơn lẻ biến động định kỳ giữa ba pha: trung tính, La Niña, hoặc El Niño.[4] La Niña và El Niño là hai pha đối lập đòi hỏi những thay đổi nhất định diễn ra ở cả đại dương và khí quyển trước khi một sự kiện được tuyên bố.[4]

Thông thường, hải lưu Humboldt chảy lên phía bắc mang nước tương đối lạnh từ Nam Đại Dương đi dọc bờ biển phía tây Nam Mỹ đến miền nhiệt đới, nơi nó được tăng cường bởi nước trồi diễn ra dọc bờ biển Peru.[5][6] Gió mậu dịch dọc xích đạo tạo ra những hải lưu đại dương ở miền đông Thái Bình Dương kéo nước từ đại dương sâu hơn lên bề mặt, do đó làm mát bề mặt đại dương.[6] Dưới ảnh hưởng của gió mậu dịch xích đạo, những dòng nước lạnh này chảy về tây men theo xích đạo và dần dần được Mặt trời gia nhiệt.[5] Hệ quả trực tiếp là nhiệt độ bề mặt biển ở Tây Thái Bình Dương nhìn chung ấm hơn, khoảng 8–10 °C (14–18 °F) so với Đông Thái Bình Dương.[5] Vùng đại dương ấm là nguồn sinh đối lưu và liên hệ với mây hoặc mưa.[6] Trong những năm El Niño nước lạnh suy yếu hoặc biến mất hoàn toàn khi nước ở Trung và Đông Thái Bình Dương trở nên ấm bằng Tây Thái Bình Dương.[5]

Tham khảo

  1. Climate Prediction Center (ngày 19 tháng 12 năm 2005), Frequently Asked Questions about El Niño and La Niña, National Centers for Environmental Prediction, lưu trữ từ nguyên tác ngày 27 tháng 8 năm 2009, truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2009
  2. Trenberth, K.E., P.D. Jones, P. Ambenje, R. Bojariu, D. Easterling, A. Klein Tank, D. Parker, F. Rahimzadeh, J.A. Renwick, M. Rusticucci, B. Soden and P. Zhai, "Observations: Surface and Atmospheric Climate Change", trong Solomon, S.; D. Qin; M. Manning; et al. (bt.), Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, Cambridge, UK: Cambridge University Press, tr. 235–336CS1 maint: uses authors parameter (link)
  3. El Niño, La Niña and the Southern Oscillation, MetOffice, truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2015
  4. a b L'Heureux, Michelle (ngày 5 tháng 5 năm 2014), "What is the El Niño–Southern Oscillation (ENSO) in a nutshell?", ENSO Blog, lưu trữ từ tài liệu gốc ngày 9 tháng 4 năm 2016
  5. a b c d El Niño, La Niña and Australia's Climate (PDF), Australian Bureau of Meteorology, ngày 6 tháng 5 năm 2005, lưu trữ (PDF) từ tài liệu gốc ngày 6 tháng 1 năm 2016
  6. a b c El Niño Southern Oscillation (ENSO), Australian Bureau of Meteorology, ngày 2 tháng 4 năm 2008, lưu trữ (PDF) từ tài liệu gốc ngày 6 tháng 1 năm 2016