Yerushalayim - Lịch sử thay đổi

Hadubrandlied vào lúc 12:34, ngày 29 tháng 10 năm 2020

2020-10-29T12:34:44Z

Hadubrandlied vào lúc 12:34, ngày 29 tháng 10 năm 2020

2020-10-29T12:34:15Z

Hadubrandlied: Xóa đổi hướng đến trang Yerushaláyim

2020-10-29T12:30:31Z

Xóa đổi hướng đến trang Yerushaláyim

Hadubrandlied: Đổi hướng đến Yerushaláyim

2020-10-24T10:34:56Z

Đổi hướng đến Yerushaláyim

Trang mới

#đổi[[Yerushaláyim]]

@@ Dòng 1: / Dòng 1: @@
 {{mới}}
-'''Yerushaláyim''' [je.ʁu.ʃaˈla.jim] là thành thị quốc tế hóa hiện phân quyền kiểm soát cho hai quốc gia [[Yisrael|Yisra'el]] và [[Filastin|Filasṭīn]]<ref>{{cite web |url= https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/jerutime.html |title=Timeline for the History of Jerusalem |work= Jewish Virtual Library |access-date= 16 April 2007 |publisher= American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref>.
+'''Yerushaláyim''' là thành thị quốc tế hóa hiện phân quyền kiểm soát cho hai quốc gia [[Yisrael|Yisra'el]] và [[Filastin|Filasṭīn]]<ref>{{cite web |url= https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/jerutime.html |title=Timeline for the History of Jerusalem |work= Jewish Virtual Library |access-date= 16 April 2007 |publisher= American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref>.
 Ngay từ cổ đại, thành thị này được coi là thánh địa của chư giáo [[Avraham]], nên đến nay vẫn là tụ điểm tranh chấp phức tạp nhất thế giới<ref>{{cite web |url=http://www.momentmag.com/Exclusive/2008/2008-03/200803-Jerusalem.html |work=Moment Magazine |title=Do We Divide the Holiest Holy City? |accessdate=5 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603214950/http://www.momentmag.com/Exclusive/2008/2008-03/200803-Jerusalem.html |archivedate=3 June 2008}} According to Eric H. Cline's tally in Jerusalem Besieged.</ref>.
@@ Dòng 6: / Dòng 6: @@
 [[Hình:Dor Mitsion view.JPG|nhỏ|phải|222px|Phong quang.]]
 ==Nguyên tự==
-Theo truyền thống, địa danh '''Yerushaláyim''' có nhiều lối kí âm trong ngữ hệ [[Knʿn]]<ref>[[Numbers Rabbah]], 14, 12 ; Midrash Tadsha ([[Baraita]] [[Phinehas ben Jair]] 10; Midrash Zuta [[Song of Songs]] 3,1; [[Midrash ha-Gadol]] [[Book of Genesis|Genesis]] 46, 8;</ref><ref>Ilana Caznelvugen lists the 72 names in her two articles "Many names for Jerusalem" and "70 Names for Jerusalem", Sinai 116, Mosad Harav Kook, 1995.  The [[Jerusalem municipality]] website [http://www.jerusalem.muni.il/jer_sys/publish/HtmlFiles/1127/results_pub_id=5176.html lists 105 Hebrew names].</ref>, nhưng đều khởi phát từ danh vị thần [[Shalim]], mà người [[Do Thái]] hiện đại tái diễn giải là "hòa bình" (shalom)<ref>{{Cite web| title=Jerusalem |last=Elon |first=Amos |url=http://www.usna.edu/Users/history/tucker/hh362/telavivandjerusalem.htm |isbn=0-00-637531-6 |accessdate=26 April 2007 |publisher=HarperCollins Publishers Ltd|quote=The epithet may have originated in the ancient name of Jerusalem—Salem (after the pagan deity of the city), which is etymologically connected in the Semitic languages with the words for peace (shalom in Hebrew, salam in Arabic).}}</ref><ref>Ringgren, H., ''Die Religionen des Alten Orients'' (Göttingen, 1979), 212.</ref>. Hiện có mấy cách kí âm phổ dụng nhất :
+Theo truyền thống, địa danh '''Yerushaláyim''' [je.ʁu.ʃaˈla.jim] có nhiều lối kí âm trong ngữ hệ [[Knʿn]]<ref>[[Numbers Rabbah]], 14, 12 ; Midrash Tadsha ([[Baraita]] [[Phinehas ben Jair]] 10; Midrash Zuta [[Song of Songs]] 3,1; [[Midrash ha-Gadol]] [[Book of Genesis|Genesis]] 46, 8;</ref><ref>Ilana Caznelvugen lists the 72 names in her two articles "Many names for Jerusalem" and "70 Names for Jerusalem", Sinai 116, Mosad Harav Kook, 1995.  The [[Jerusalem municipality]] website [http://www.jerusalem.muni.il/jer_sys/publish/HtmlFiles/1127/results_pub_id=5176.html lists 105 Hebrew names].</ref>, nhưng đều khởi phát từ danh vị thần [[Shalim]], mà người [[Do Thái]] hiện đại tái diễn giải là "hòa bình" (shalom)<ref>{{Cite web| title=Jerusalem |last=Elon |first=Amos |url=http://www.usna.edu/Users/history/tucker/hh362/telavivandjerusalem.htm |isbn=0-00-637531-6 |accessdate=26 April 2007 |publisher=HarperCollins Publishers Ltd|quote=The epithet may have originated in the ancient name of Jerusalem—Salem (after the pagan deity of the city), which is etymologically connected in the Semitic languages with the words for peace (shalom in Hebrew, salam in Arabic).}}</ref><ref>Ringgren, H., ''Die Religionen des Alten Orients'' (Göttingen, 1979), 212.</ref>. Hiện có mấy cách kí âm phổ dụng nhất :
 * [[Tiếng Latin]] : Hierosolyma, Ierusalem
 * [[Tiếng Hi Lạp]] : Ιερουσαλήμ (Hierousalēm)<ref>Alexander Hopkins McDannald (editor), ''The Encyclopedia Americana, Volume 16'', Americana Corporation, 1947, entry ''Jerusalem''</ref><ref>Gerhard Kittel (editor), Gerhard Friedrich (editor), Geoffrey W. Bromiley (editor),''Theological Dictionary of the New Testament: Abridged in One Volume'', Eerdmans, 1985, entry ''Sion [Zion], Ierousalem [Jerusalem], Hierosolyma [Jerusalem], Hierosolymites [inhabitants of Jerusalem]''</ref>

@@ Dòng 6: / Dòng 6: @@
 [[Hình:Dor Mitsion view.JPG|nhỏ|phải|222px|Phong quang.]]
 ==Nguyên tự==
-Theo truyền thống, địa danh Yerushaláyim có nhiều lối kí âm trong ngữ hệ [[Knʿn]]<ref>[[Numbers Rabbah]], 14, 12 ; Midrash Tadsha ([[Baraita]] [[Phinehas ben Jair]] 10; Midrash Zuta [[Song of Songs]] 3,1; [[Midrash ha-Gadol]] [[Book of Genesis|Genesis]] 46, 8;</ref><ref>Ilana Caznelvugen lists the 72 names in her two articles "Many names for Jerusalem" and "70 Names for Jerusalem", Sinai 116, Mosad Harav Kook, 1995.  The [[Jerusalem municipality]] website [http://www.jerusalem.muni.il/jer_sys/publish/HtmlFiles/1127/results_pub_id=5176.html lists 105 Hebrew names].</ref>, nhưng đều khởi phát từ danh vị thần [[Shalim]], mà người [[Do Thái]] hiện đại tái diễn giải là "hòa bình" (shalom)<ref>{{Cite web| title=Jerusalem |last=Elon |first=Amos |url=http://www.usna.edu/Users/history/tucker/hh362/telavivandjerusalem.htm |isbn=0-00-637531-6 |accessdate=26 April 2007 |publisher=HarperCollins Publishers Ltd|quote=The epithet may have originated in the ancient name of Jerusalem—Salem (after the pagan deity of the city), which is etymologically connected in the Semitic languages with the words for peace (shalom in Hebrew, salam in Arabic).}}</ref><ref>Ringgren, H., ''Die Religionen des Alten Orients'' (Göttingen, 1979), 212.</ref>. Hiện có mấy cách kí âm phổ dụng nhất :
+Theo truyền thống, địa danh '''Yerushaláyim''' có nhiều lối kí âm trong ngữ hệ [[Knʿn]]<ref>[[Numbers Rabbah]], 14, 12 ; Midrash Tadsha ([[Baraita]] [[Phinehas ben Jair]] 10; Midrash Zuta [[Song of Songs]] 3,1; [[Midrash ha-Gadol]] [[Book of Genesis|Genesis]] 46, 8;</ref><ref>Ilana Caznelvugen lists the 72 names in her two articles "Many names for Jerusalem" and "70 Names for Jerusalem", Sinai 116, Mosad Harav Kook, 1995.  The [[Jerusalem municipality]] website [http://www.jerusalem.muni.il/jer_sys/publish/HtmlFiles/1127/results_pub_id=5176.html lists 105 Hebrew names].</ref>, nhưng đều khởi phát từ danh vị thần [[Shalim]], mà người [[Do Thái]] hiện đại tái diễn giải là "hòa bình" (shalom)<ref>{{Cite web| title=Jerusalem |last=Elon |first=Amos |url=http://www.usna.edu/Users/history/tucker/hh362/telavivandjerusalem.htm |isbn=0-00-637531-6 |accessdate=26 April 2007 |publisher=HarperCollins Publishers Ltd|quote=The epithet may have originated in the ancient name of Jerusalem—Salem (after the pagan deity of the city), which is etymologically connected in the Semitic languages with the words for peace (shalom in Hebrew, salam in Arabic).}}</ref><ref>Ringgren, H., ''Die Religionen des Alten Orients'' (Göttingen, 1979), 212.</ref>. Hiện có mấy cách kí âm phổ dụng nhất :
 * [[Tiếng Latin]] : Hierosolyma, Ierusalem
 * [[Tiếng Hi Lạp]] : Ιερουσαλήμ (Hierousalēm)<ref>Alexander Hopkins McDannald (editor), ''The Encyclopedia Americana, Volume 16'', Americana Corporation, 1947, entry ''Jerusalem''</ref><ref>Gerhard Kittel (editor), Gerhard Friedrich (editor), Geoffrey W. Bromiley (editor),''Theological Dictionary of the New Testament: Abridged in One Volume'', Eerdmans, 1985, entry ''Sion [Zion], Ierousalem [Jerusalem], Hierosolyma [Jerusalem], Hierosolymites [inhabitants of Jerusalem]''</ref>

← Phiên bản cũ		Phiên bản lúc 12:30, ngày 29 tháng 10 năm 2020
Dòng 1:		Dòng 1:
−	#~~đổi~~[[Yerushaláyim]]	+	{{mới}}
		+	'''Yerushaláyim''' [je.ʁu.ʃaˈla.jim] là thành thị quốc tế hóa hiện phân quyền kiểm soát cho hai quốc gia [[Yisrael\|Yisra'el]] và [[Filastin\|Filasṭīn]]<ref>{{cite web \|url= https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/jerutime.html \|title=Timeline for the History of Jerusalem \|work= Jewish Virtual Library \|access-date= 16 April 2007 \|publisher= American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref>.
		+
		+	Ngay từ cổ đại, thành thị này được coi là thánh địa của chư giáo [[Avraham]], nên đến nay vẫn là tụ điểm tranh chấp phức tạp nhất thế giới<ref>{{cite web \|url=http://www.momentmag.com/Exclusive/2008/2008-03/200803-Jerusalem.html \|work=Moment Magazine \|title=Do We Divide the Holiest Holy City? \|accessdate=5 March 2008 \|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603214950/http://www.momentmag.com/Exclusive/2008/2008-03/200803-Jerusalem.html \|archivedate=3 June 2008}} According to Eric H. Cline's tally in Jerusalem Besieged.</ref>.
		+	[[Hình:Jlm-districts.svg\|nhỏ\|phải\|222px\|Dư đồ Yerushaláyim năm 2020.]]
		+	[[Hình:Dor Mitsion view.JPG\|nhỏ\|phải\|222px\|Phong quang.]]
		+	==Nguyên tự==
		+	Theo truyền thống, địa danh Yerushaláyim có nhiều lối kí âm trong ngữ hệ [[Knʿn]]<ref>[[Numbers Rabbah]], 14, 12 ; Midrash Tadsha ([[Baraita]] [[Phinehas ben Jair]] 10; Midrash Zuta [[Song of Songs]] 3,1; [[Midrash ha-Gadol]] [[Book of Genesis\|Genesis]] 46, 8;</ref><ref>Ilana Caznelvugen lists the 72 names in her two articles "Many names for Jerusalem" and "70 Names for Jerusalem", Sinai 116, Mosad Harav Kook, 1995. The [[Jerusalem municipality]] website [http://www.jerusalem.muni.il/jer_sys/publish/HtmlFiles/1127/results_pub_id=5176.html lists 105 Hebrew names].</ref>, nhưng đều khởi phát từ danh vị thần [[Shalim]], mà người [[Do Thái]] hiện đại tái diễn giải là "hòa bình" (shalom)<ref>{{Cite web\| title=Jerusalem \|last=Elon \|first=Amos \|url=http://www.usna.edu/Users/history/tucker/hh362/telavivandjerusalem.htm \|isbn=0-00-637531-6 \|accessdate=26 April 2007 \|publisher=HarperCollins Publishers Ltd\|quote=The epithet may have originated in the ancient name of Jerusalem—Salem (after the pagan deity of the city), which is etymologically connected in the Semitic languages with the words for peace (shalom in Hebrew, salam in Arabic).}}</ref><ref>Ringgren, H., ''Die Religionen des Alten Orients'' (Göttingen, 1979), 212.</ref>. Hiện có mấy cách kí âm phổ dụng nhất :
		+	* [[Tiếng Latin]] : Hierosolyma, Ierusalem
		+	* [[Tiếng Hi Lạp]] : Ιερουσαλήμ (Hierousalēm)<ref>Alexander Hopkins McDannald (editor), ''The Encyclopedia Americana, Volume 16'', Americana Corporation, 1947, entry ''Jerusalem''</ref><ref>Gerhard Kittel (editor), Gerhard Friedrich (editor), Geoffrey W. Bromiley (editor),''Theological Dictionary of the New Testament: Abridged in One Volume'', Eerdmans, 1985, entry ''Sion [Zion], Ierousalem [Jerusalem], Hierosolyma [Jerusalem], Hierosolymites [inhabitants of Jerusalem]''</ref>
		+	* [[Tiếng Arab]] : أْوْرْسَـالِـم (Ūrsālim)<ref>''Urusalim'' e.g. in EA 289:014, ''Urušalim'' e.g. in [[Amarna letter EA 287\|EA 287]]:025. Transcription online at {{cite web \|url=http://www.tau.ac.il/humanities/semitic/EA263-end.html \|title=''The El Amarna Letters from Canaan'' \|publisher=Tau.ac.il \|accessdate=11 September 2010}}; translation by [https://archive.org/details/dieelamarnatafel01knud Knudtzon 1915] (English in Percy Stuart Peache Handcock, ''[https://archive.org/stream/selectionsfromte00handuoft#page/10/mode/2up Selections from the Tell El-Amarna letters]'' (1920).</ref><ref>{{Cite web\|url=https://www.haaretz.com/jewish/.premium-why-is-jerusalem-called-jerusalem-1.5362756\|title=Why Is Jerusalem Called Jerusalem?\|date=2015-05-17\|work=Haaretz\|access-date=2019-11-21\|language=en}}</ref>, القُدس‎ (Al-Quds / thánh địa)
		+	* [[Tiếng Ivrit]] : ירושלים (Yerushaláyim)
		+	* [[Tiếng Hindi\|Tiếng Ấn]] : यरुशलम (Yarushalam)
		+	* [[Tiếng Nga]] : Иерусалим (Ierusalim)
		+	* [[Tiếng Anh]] : Jerusalem<ref>{{cite web\|title=Jerusalem, the Holy City\|last=Binz\|first=Stephen J.\|authorlink=\|year=2005\|publisher=Twenty-Third Publications\|location=Connecticut, USA.\|isbn=9781585953653\|page=2\|pages=\|url=https://books.google.com/?id=7zLuDlzdTFYC&lpg=PP1&dq=Jerusalem,+the+Holy+City+By+Stephen+J.+Binz&pg=PA2#v=onepage&q=Jerusalem%2C%20the%20Holy%20City%20By%20Stephen%20J.%20Binz&f=false\|accessdate=17 December 2011}}</ref><ref>{{cite book\|title=A Dictionary of the Bible: Volume II: (Part II: I -- Kinsman), Volume 2 \|last=Hastings\|first=James \|authorlink=James Hastings \|year=2004 \|publisher=Reprinted from 1898 edition by University Press of the Pacific \|location=Honolulu, Hawaii \|isbn=1-4102-1725-6 \|page=584 \|pages= \|url=https://books.google.com/?id=0wvtFPz03GsC&pg=PA584&dq=jerusalem+abode+of+peace#v=onepage&q=jerusalem%20abode%20of%20peace&f=false\|accessdate=17 December 2011}}</ref><ref>{{cite web\|title=Historic cities of the Islamic world \|last=Bosworth \|first=Clifford Edmund \|authorlink=Clifford Edmund Bosworth \|year=2007 \|publisher=Koninklijke Brill NV \|location=The Netherlands \|isbn=90-04-15388-8 \|pages=225–226 \|url= https://books.google.com/?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA226&dq=Jerusalem+Abode+of+Peace#v=onepage&q=Jerusalem%20Abode%20of%20Peace&f=false \|accessdate=17 December 2011}}</ref><ref>{{cite web\|url=http://centre4conflictstudies.org/wanderingthoughts/category/denise-degarmo/ \|title=Abode of Peace? \|author=Denise DeGarmo \|date=9 September 2011 \|work=Wandering Thoughts \|publisher=Center for Conflict Studies \|accessdate=17 December 2011 \|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426042313/http://centre4conflictstudies.org/wanderingthoughts/category/denise-degarmo/ \|archive-date=26 April 2012 \|url-status=dead }}</ref>
		+	* [[Tiếng Hán]] : 耶路撒冷 (Da-lộ-tát-lãnh)
		+	* [[Tiếng Việt]] [[trung đại]] : Giêrusalem
		+	==Lịch sử==
		+	Từ 4500-3500 năm trước [[Công lịch]], Yerushaláyim đã sớm nằm trong những địa điểm tụ cư hệ trọng nhất [[thế giới]]. Thành phố được người [[Cổ Ai Cập]] và các thị tộc [[Canaan]] thay nhau chiếm cứ rồi dựng bằng những đá tảng lớn.
		+
		+	Bắt đầu từ triều đại [[David]] (1000 năm trước [[Công lịch]]), Yerushaláyim làm thủ phủ của các quốc gia [[Do Thái giáo]]. Nhìn chung, Yerushaláyim trở nên trọng yếu nhờ địa thế đồng bằng cho phép phát triển thương nghiệp tới cực đại.
		+
		+	Sau thời gian dài bị [[đế quốc La Mã]] đô hộ, Yerushaláyim lại nổi lên là trung tâm của các tín ngưỡng khởi phát từ [[Avraham]], nên càng dễ thành chiến địa của nhiều thế lực ven bờ [[Địa Trung Hải]].
		+
		+	Tình hình chỉ lắng dần trong thời [[Đế quốc Osmānīye]] thống trị, rồi tới [[Đế quốc Anh]] bảo hộ.
		+
		+	Giai đoạn 1948 - 1967, địa bàn Jerusalem được phân cho hai chính thể [[Yisrael\|Yisra'el]] và [[Al-ʾUrdunn]]. Hai quốc gia này liên tục giao tranh để chiếm quyền kiểm soát từng phần đến toàn diện tích thành phố.
		+
		+	Kể từ [[thập niên 1970]], [[Al-ʾUrdunn]] nhượng hoàn toàn Tây ngạn sông Al-Urdun và Tử Hải cho chính thể [[Filastin\|Filasṭīn]]. Tới nay, cả [[Yisrael\|Yisra'el]] và [[Filastin\|Filasṭīn]] đều tuyên bố Yerushaláyim là thủ đô hòng tận dụng ưu thế của thành thị ngàn năm này.
		+	==Tham khảo==
		+	* [[YHWH]]
		+	==Liên kết==
		+	{{reflist\|4}}
		+	===Tài liệu===
		+	* [[Armstrong, Karen]] (1996). ''Jerusalem: One City, Three Faiths''. Random House.
		+	* Avci, Yasemin, [[Vincent Lemire]], and Falestin Naili. "Publishing Jerusalem's ottoman municipal archives (1892-1917): a turning point for the city's historiography." ''Jerusalem Quarterly'' 60 (2014): 110+. [https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/JQ%2060_Publishing%20Jerusalem.pdf online]
		+	* Emerson, Charles. ''1913: In Search of the World Before the Great War'' (2013) compares Jerusalem to 20 major world cities; pp 325–46.
		+	* Lemire, Vincent. ''Jerusalem 1900: The Holy City in the Age of Possibilities'' (U of Chicago Press, 2017).
		+	* Mazza, Roberto. ''Jerusalem from the Ottomans to the British'' ( 2009)
		+	* Millis, Joseph. ''Jerusalem: The Illustrated History of the Holy City'' (2012) [https://www.amazon.com/Jerusalem-Illustrated-History-Holy-City/dp/0233003606/ excerpt]
		+	* Montefiore, Simon Sebag. ''Jerusalem: The Biography'' (2012) [https://www.amazon.com/Jerusalem-Biography-Simon-Sebag-Montefiore/dp/0307280500/ excerpt]
		+	===Tư liệu===
		+	* {{cite web\|url= http://www.cwru.edu/UL/preserve/Etana/SMITH.JERUv1/SMITH.JERUv1.250.273.pdf \|title= The Name Jerusalem and its History \|url-status= bot: unknown \|archiveurl= https://web.archive.org/web/20031212012636/http://www.cwru.edu/UL/preserve/Etana/SMITH.JERUv1/SMITH.JERUv1.250.273.pdf \|archivedate= 2003-12-12}}
		+	* [http://www.newadvent.org/cathen/08355a.htm Jerusalem (71–1099)] – Catholic Encyclopedia article
		+	* [http://www.newadvent.org/cathen/08361a.htm Jerusalem, Latin Kingdom of (1099–1291)] – Catholic Encyclopedia article
		+	* [http://www.newadvent.org/cathen/08364a.htm Jerusalem (After 1291)] – Catholic Encyclopedia article
		+	* [http://news.nationalgeographic.com/news/2006/11/061121_jerusalem.html 4,000-year-old cemetery uncovered in Jerusalem (8 November 2006)]
		+	* [https://web.archive.org/web/20100208021820/http://www.history.com/content/jerusalem/timeline History.com – Jerusalem Timeline from Kind David to the 20th Century]
		+	* [https://web.archive.org/web/20070208160016/http://members.verizon.net/vze3xycv/Jerusalem/conflictsum.htm Jerusalem Through Coins]
		+	[[Thể loại:Yisrael]]
		+	[[Thể loại:Knʿn]]
		+	[[Thể loại:Trung Đông]]