Yehoshua - Lịch sử thay đổi

Hadubrandlied vào lúc 06:43, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T06:43:24Z

Hadubrandlied vào lúc 06:42, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T06:42:35Z

Hadubrandlied vào lúc 06:41, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T06:41:33Z

Hadubrandlied vào lúc 06:40, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T06:40:23Z

Hadubrandlied vào lúc 04:26, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T04:26:38Z

Hadubrandlied vào lúc 04:26, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T04:26:12Z

Hadubrandlied vào lúc 00:37, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T00:37:57Z

Hadubrandlied vào lúc 00:37, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T00:37:11Z

Hadubrandlied vào lúc 00:36, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T00:36:06Z

Hadubrandlied vào lúc 00:35, ngày 14 tháng 11 năm 2020

2020-11-14T00:35:40Z

@@ Dòng 26: / Dòng 26: @@
 * ''Domine quo vadis ?'' (Bẩm Thầy đi đâu ?), ''Eo Romam iterum crucifigi'' (Thầy đi vào Roma để chịu khốn nạn lần nữa).
 ==Lịch sử==
-Theo truyền thống, cứ liệu chính thức về hành trạng đức Yehoshua là trong ''[[Tân Ước|Tứ đại phúc âm]]'', hay cách khác, Ngài là nhân vật trung tâm của ''[[Tân Ước]]''<ref>{{cite book|edition=1st ed|chapter=Jesus as a figure in history : how modern historians view the man from Galilee|url=https://www.worldcat.org/oclc/39180965|publisher=Westminster John Knox Press|date=1998|location=Louisville, Ky.|isbn=0-664-25703-8|oclc=39180965|last=Powell, Mark Allan, 1953-}}</ref><ref>{{Cite book|chapter=The historical figure of Jesus|url=https://www.worldcat.org/oclc/698471832|publisher=Penguin Books|date=1996|location=New York|isbn=978-0-14-192822-7|oclc=698471832|last=Sanders, E. P.}}</ref><ref>{{Cite web|title=Historical Jesus|url=https://www.thegreatcourses.com/courses/historical-jesus.html|accessdate=2020-01-11|work=English|language=en|archive-date=2019-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123155853/https://www.thegreatcourses.com/courses/historical-jesus.html|dead-url=no}}</ref>. Từ đó, tùy mỗi hệ phái [[Cơ Đốc giáo]] lại có cách diễn giảng khác, nhưng tựu trung các sự kiện chính không đổi.
+Theo truyền thống, cứ liệu chính thức về hành trạng đức Yehoshua là trong ''[[Tân Ước|tứ đại phúc âm]]'', hay cách khác, Ngài là nhân vật trung tâm ''[[Tân Ước]]''<ref>{{cite book|edition=1st ed|chapter=Jesus as a figure in history : how modern historians view the man from Galilee|url=https://www.worldcat.org/oclc/39180965|publisher=Westminster John Knox Press|date=1998|location=Louisville, Ky.|isbn=0-664-25703-8|oclc=39180965|last=Powell, Mark Allan, 1953-}}</ref><ref>{{Cite book|chapter=The historical figure of Jesus|url=https://www.worldcat.org/oclc/698471832|publisher=Penguin Books|date=1996|location=New York|isbn=978-0-14-192822-7|oclc=698471832|last=Sanders, E. P.}}</ref><ref>{{Cite web|title=Historical Jesus|url=https://www.thegreatcourses.com/courses/historical-jesus.html|accessdate=2020-01-11|work=English|language=en|archive-date=2019-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123155853/https://www.thegreatcourses.com/courses/historical-jesus.html|dead-url=no}}</ref>. Từ đó, tùy mỗi hệ phái [[Cơ Đốc giáo]] lại có cách diễn giảng khác, nhưng tựu trung các sự kiện chính không đổi.
 Các thủ cảo cổ nhất chỉ chép đại khái rằng, đức Yehoshua quán tại thành [[Natzeret]] xứ [[Galil]] miền [[Knʿn]] cực Tây [[La Mã đế quốc]]. Năm ba mươi tuổi, Ngài được [[Thiên Chúa]] mặc khải nên bắt đầu đi truyền giáo lý, mà nhờ đó khai sáng [[Cơ Đốc giáo]] khắp [[Địa Trung Hải]].

@@ Dòng 16: / Dòng 16: @@
 [[Hình:Missale wolfegg 1485.jpg|nhỏ|phải|222px|INRI.]]
 ===Danh hiệu===
-* Húy danh : '''Yehoshua'''<ref>{{cite book|author=吳昶興 |date=2015年5月29日 |title=《眞常之道：唐代基督教歷史與文獻研究》 |series=基督教學術叢書/論著系列 |volume=11 |url=https://books.google.com/books?id=x70uDwAAQBAJ&pg=PA254&lpg=PA254&dq=%E7%A7%BB%E9%BC%A0+%E7%BF%B3%E6%95%B8&source=bl&ots=L6ay8nurLN&sig=EnSUsoxK7USh1Ef6HxZRkzv6Xm8&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjOsL7JzcDfAhXmQxUIHVCcDHIQ6AEwAHoECAUQAQ#v=onepage&q=%E7%A7%BB%E9%BC%A0%20%E7%BF%B3%E6%95%B8&f=false |location=新北市 |publisher=台灣基督教文藝出版社 |page={{p.|254}} |isbn=978-986-61-3129-5 |quote=在景教寫本《[[序聽迷詩所經]]》中曾出現「移鼠」，《[[一神論 (寫本)|一神論]]》出現「翳數」，皆為「耶穌」一名在唐代的漢譯。}}</ref> (ישוע)
+* Húy danh : '''Yĕhôshúa'''<ref>{{cite book|author=吳昶興 |date=2015年5月29日 |title=《眞常之道：唐代基督教歷史與文獻研究》 |series=基督教學術叢書/論著系列 |volume=11 |url=https://books.google.com/books?id=x70uDwAAQBAJ&pg=PA254&lpg=PA254&dq=%E7%A7%BB%E9%BC%A0+%E7%BF%B3%E6%95%B8&source=bl&ots=L6ay8nurLN&sig=EnSUsoxK7USh1Ef6HxZRkzv6Xm8&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjOsL7JzcDfAhXmQxUIHVCcDHIQ6AEwAHoECAUQAQ#v=onepage&q=%E7%A7%BB%E9%BC%A0%20%E7%BF%B3%E6%95%B8&f=false |location=新北市 |publisher=台灣基督教文藝出版社 |page={{p.|254}} |isbn=978-986-61-3129-5 |quote=在景教寫本《[[序聽迷詩所經]]》中曾出現「移鼠」，《[[一神論 (寫本)|一神論]]》出現「翳數」，皆為「耶穌」一名在唐代的漢譯。}}</ref> (ישוע)
-* Biệt danh : '''Yehoshua con Yosef''' (ישוע בר יוסף), '''Yehoshua xứ Natzeret''' (ישוע מן נצרת)
+* Biệt danh : '''Yĕhôshúa con Yosef''' (ישוע בר יוסף), '''Yĕhôshúa xứ Natzeret''' (ישוע מן נצרת)
 * Xước hiệu : '''Khristós''' (Χριστός), '''Mashiakh''' (משיח), '''INRI''' (IESVS NAZARENVS REX IVDÆORVM)
 * Thụy hiệu : '''Yehoshua Khristos'''

@@ Dòng 3: / Dòng 3: @@
 | name               = Yĕhôshúa
 | image              = P. Chester Beatty I, folio 13-14, recto.jpg
-| caption            = Cuốn giấy cói [[Hi Lạp ngữ|Hi văn]] thế kỉ III chép sự đời đức Yehoshua.
+| caption            = Cuốn giấy cói [[Hi Lạp ngữ|Hi văn]] thế kỉ III chép sự đời đức Yĕhôshúa.
 | birth_date         = 4 TCN
 | birth_place        = [[Beitlehem]]<ref>{{cite book|first=Raymond E. |last=Brown |title=The birth of the Messiah: a commentary on the infancy narratives in Matthew and Luke |year=1977 |isbn=978-0-385-05907-7 |publisher=Doubleday |page=513}}</ref>, [[Yahudah]]
@@ Dòng 13: / Dòng 13: @@
 '''Yĕhôshúa''' (Yəhôšuaʿ) là [[Nguyên danh|húy]] vị lĩnh tụ và truyền giáo sĩ có ảnh hưởng lớn nhất [[Cơ Đốc giáo|ý thức hệ Cơ Đốc]].
 ==Kí thuật==
-Theo cổ sự kí, đức Yehoshua vốn [[người Do Thái]], nhưng giáng sinh ở thời toàn bộ miền [[Knʿn]] tùy thuộc [[La Mã đế quốc]]. Hơn nữa, theo truyền thống, cứ liệu cổ nhất nhắc đến danh Ngài là [[Tân Ước]]<ref>{{cite book|last=Ehrman |first=Bart D. |title=How Jesus Became God : The Exaltation of a Jewish Preacher from Galilee |publisher= HarperOne |isbn= 978-0-06-177818-6|year=2014}}</ref> lại soạn bằng [[Hi Lạp ngữ|Hi văn]], cho nên các danh hiệu Ngài thường được hậu thế dùng ba ngữ hệ [[Ivrit]], [[Hi Lạp]] và [[La Mã]]. Trong thời bành trướng thực dân, các giáo sĩ [[La Mã]] thường phổ biến [[Thánh Kinh]] bằng [[Ý ngữ]] và [[Anh ngữ]], nên tới nay có 5 [[ngôn ngữ]] thông dụng nhất để xướng danh Ngài khi thánh lễ.
+Theo cổ sự kí, đức Yĕhôshúa vốn [[người Do Thái]], nhưng giáng sinh ở thời toàn bộ miền [[Knʿn]] tùy thuộc [[La Mã đế quốc]]. Hơn nữa, theo truyền thống, cứ liệu cổ nhất nhắc danh Ngài là [[Tân Ước]]<ref>{{cite book|last=Ehrman |first=Bart D. |title=How Jesus Became God : The Exaltation of a Jewish Preacher from Galilee |publisher= HarperOne |isbn= 978-0-06-177818-6|year=2014}}</ref> lại soạn bằng [[Hi Lạp ngữ|Hi văn]], cho nên các danh hiệu Ngài thường được hậu thế dùng ba ngữ hệ [[Ivrit]], [[Hi Lạp]] và [[La Mã]]. Trong thời bành trướng thực dân, các giáo sĩ [[La Mã]] thường phổ biến [[Thánh Kinh]] bằng [[Ý ngữ]] và [[Anh ngữ]], nên tới nay có 5 [[ngôn ngữ]] thông dụng nhất để xướng danh Ngài khi thánh lễ.
 [[Hình:Missale wolfegg 1485.jpg|nhỏ|phải|222px|INRI.]]
 ===Danh hiệu===

@@ Dòng 60: / Dòng 60: @@
 Trước thời [[Nguyễn triều|Nguyễn]], [[Cơ Đốc giáo]] thông qua phái [[Tin Lành]] được người [[Bắc Hà]] và [[Nam Hà]] chuộng nhất. Mặc dù các giáo sĩ nỗ lực học bản ngữ, thậm chí chuyển soạn [[Thánh Kinh]] theo song ngữ Hán-Nôm, nhưng ngược lại, cho tới đầu thế kỉ XX vẫn chưa có bản [[Thánh Kinh]] thống nhất. Các linh mục chỉ có thể giảng nghĩa [[Tân Ước]] theo ý hiểu của mỗi vị và hợp đặc tính giáo dân mỗi vùng. Vì vậy, sự đời Chúa Yehoshua có những thời kì tồn tại dị bản. Nhưng tựu trung, các thư tịch thánh hội [[An Nam]] đều kí danh Ngài là '''Giêsu''' (支秋).
-Theo một chuyên khảo từ vựng của tác gia [[Trần Quang Đức]]<ref>[https://moha.gov.vn/in-tin-bai/tin-bai-10796.html Lối xưng hô thuở xưa]</ref>, ở thời [[Lê trung hưng]] các lời huấn thị của đức Yehoshua được chuyển soạn [[An Nam]] ngữ là xưng hô ''tao-mày-nó'', hợp văn ngôn của mọi giai cấp thời ấy. Chỉ sang giữa thế kỉ XIX, thậm chí trễ hơn, mới có các văn bản tái diễn dịch thành ''ta-mi-con-ngươi-y/thị/hắn/ả'', bởi văn ngôn đã đổi. Ở hiện đại hậu kì, khi cần trích các cổ bản dịch [[Tân Ước]], những lời ấy thường bị sửa thô bạo vì cho ''tao-mày-nó'' là khiếm nhã. Điều này trái tinh thần khoa học và tôn trọng dữ liệu lịch sử.
+Theo một chuyên khảo từ vựng của tác gia [[Trần Quang Đức]]<ref>[https://moha.gov.vn/in-tin-bai/tin-bai-10796.html Lối xưng hô thuở xưa]</ref>, ở thời [[Lê trung hưng]] các lời huấn thị của đức Yehoshua được chuyển soạn [[An Nam]] ngữ là xưng hô ''tao-mày-nó'', hợp văn ngôn của mọi giai cấp thời ấy. Chỉ sang giữa thế kỉ XIX, thậm chí trễ hơn, mới có các văn kiện tái diễn dịch thành ''ta-mi-con-ngươi-y/thị/hắn/ả'', bởi văn ngôn đã đổi. Ở hiện đại hậu kì, khi cần trích các cổ bản dịch [[Tân Ước]], những lời ấy thường bị sửa thô bạo vì cho ''tao-mày-nó'' là khiếm nhã. Điều này trái tinh thần khoa học và tôn trọng dữ liệu lịch sử.
 [[Hình:Chân dung các giáo sĩ người Việt năm 1688 - Carlo Maratta.jpg|nhỏ|giữa|555px|Sao bản chân dung ba vị chủng sinh người [[Bắc Hà]] làm thông ngôn cho sứ bộ [[Siêm]] tại [[Vatican]] năm 1688, tác gia [[Carlo Maratta]] họa.]]
 ==Tham khảo==

@@ Dòng 52: / Dòng 52: @@
 ;;'''Thánh địa'''
 * Ở nội thành [[Yerushaláyim]] có Giáo Đường Mộ Thánh do thái hậu Helena cho dựng ngày 13 tháng 09 năm 335, bởi tương truyền trong lúc khai quật địa điểm chôn cất Chúa Yehoshua, toán thợ đã phát hiện '''Thập Giá Đích Thực''' thấm máu Chúa lúc hành hình. Địa điểm này làm căn nguyên để Thánh Tòa phát động [[thập tự chinh]] suốt [[trung đại]] trung kì. Ngày nay Giáo Đường thuộc tô giới [[Yisrael]].
-* Năm 1625, [[triều Romanov|triều đình Romanov]] cho lập Đại Thánh Đường Rước Áo Chúa tại kinh đô [[Moskva]]. Theo sử kí, nơi đây quàn mảnh '''Áo Chúa''' mà đức Yehoshua mặc lúc đi '''Đàng Khốn Nạn'''. Áo là phẩm vật [[sa hoàng]] [[Ba Tư]] gửi biếu nước [[Nga]] để thông hiếu.
+* Năm 1625, [[triều Romanov|triều đình Romanov]] cho lập Đại Thánh Đường Rước Áo Chúa tại kinh sư [[Moskva]]. Theo sử kí, nơi đây quàn mảnh '''Áo Chúa''' mà đức Yehoshua mặc lúc đi '''Đàng Khốn Nạn'''. Áo là phẩm vật [[sa hoàng]] [[Ba Tư]] gửi biếu nước [[Nga]] để thông hiếu.
 * Mũi '''Thánh Thương''' tương truyền do người lính Longius đâm mạng sườn đức Yehoshua hiện là đệ nhất bảo vật tại Vương Cung Thánh Đường Pietro. Tuy nhiên, có thuyết cho rằng Thánh Thương ở [[Wien]] và cả một số nơi khác.
 * Tại Vương Cung Thánh Đường Đức Mẹ Thăng Thiên ([[Valencia]]) hiện để '''Thánh Tước''', được cho là đựng Máu Chúa hoặc rượu Chúa dùng Tiệc Ly. Bảo vật này được coi là thành quả cuộc [[tái chinh phục]] ở [[trung đại]] trung kì.

@@ Dòng 48: / Dòng 48: @@
 * '''Tiệc Ly''' (thay lễ Quá Hải) : Diễn ra ngày thứ Năm đầu tháng Ba, gồm bánh đa (Mình) và rượu nho (Máu).
 * '''Phục Sinh''' : Diễn ra tháng Ba hoặc Tư tùy năm, phỏng lễ Quá Hải để tưởng niệm ngày Chúa Yehoshua tái lâm, cộng đoàn luộc trứng gà để tặng nhau làm phước.
-* '''Giáng Sinh''' : Diễn ra ngày 25 tháng 12 hàng năm, các gia đình quây quần dùng tiệc, nghi thức không nhất thiết. Tuần trước ngày 25 gọi '''mùa Vọng''', hôm 24 gọi '''đêm Vọng''', nhi đồng đi gõ cửa các nhà xin kẹo.
+* '''Giáng Sinh''' : Diễn ra ngày 25 tháng 12 hàng năm, các gia đình quây quần dùng tiệc, không câu nệ nghi thức. Tuần trước ngày 25 gọi '''mùa Vọng''', hôm 24 gọi '''đêm Vọng''', nhi đồng đi gõ cửa các nhà xin kẹo.
 Riêng với [[Công giáo]] hữu toàn tòng, ngày thứ Sáu hàng tuần nghiêm cấm ăn thịt, để tưởng niệm ngày Chúa Yehoshua lên giảo giá chịu cực hình.
 ;;'''Thánh địa'''

@@ Dòng 71: / Dòng 71: @@
 * Nhiều tác giả, ''Kinh Thánh Tân Ước : Bản dịch mới'', Nhà xuất bản Tôn Giáo, [[Hà Nội]], 2014.
 ;;'''Ngoại văn'''
 * {{cite book|first=Craig L.|last=Blomberg|authorlink=Craig Blomberg|title=Jesus and the Gospels: An Introduction and Survey|year=2009|isbn=978-0-8054-4482-7|url=https://books.google.com/books?id=U5rIPC1UgsgC|publisher=B&H Publishing Group|access-date=October 8, 2020|archive-date=October 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008222031/https://books.google.com/books?id=U5rIPC1UgsgC|url-status=live}}
 * {{cite book|title=The people's New Testament commentary|first1=M. Eugene|last1=Boring|first2=Fred B.|last2=Craddock|authorlink2=Fred Craddock|year=2004|isbn=978-0-664-22754-8|publisher=Westminster John Knox Press|url=https://books.google.com/books?id=N0tLXRIiIe0C|access-date=August 14, 2015|archive-date=January 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104165219/http://books.google.com/books?id=N0tLXRIiIe0C|url-status=live}}

@@ Dòng 68: / Dòng 68: @@
 ===Tài liệu===
 ;;'''Quốc văn'''
-* Nguyễn triều Quốc Sử quán, ''[[Đại Nam thực lục]]'' · ''Thánh-tổ Nhơn hoàng-đế bản-kỉ'', [[Huế]], thế kỉ XIX.
+* Nguyễn triều Quốc Sử quán, ''[[Đại Nam thực lục]]'' · ''Thánh-tổ Nhơn hoàng-đế bổn-kỉ'', [[Huế]], thế kỉ XIX.
 * Nhiều tác giả, ''Kinh Thánh Tân Ước : Bản dịch mới'', Nhà xuất bản Tôn Giáo, [[Hà Nội]], 2014.
 ;;'''Ngoại văn'''