Tiểu đường - Lịch sử thay đổi

Marrella: /* Lịch sử */

2021-10-28T14:05:16Z

Lịch sử

Marrella: /* Sinh lý bệnh */

2021-10-28T04:19:55Z

Sinh lý bệnh

Marrella: /* Lịch sử */

2021-10-28T03:52:26Z

Lịch sử

Marrella: /* Lịch sử */

2021-10-28T03:45:37Z

Lịch sử

Marrella: /* Việt Nam */

2021-10-28T03:29:38Z

Việt Nam

Marrella: /* Việt Nam */

2021-10-26T02:25:44Z

Việt Nam

Marrella: /* Việt Nam */

2021-10-26T02:17:54Z

Việt Nam

Marrella: /* Việt Nam */

2021-10-26T02:13:04Z

Việt Nam

Marrella: /* Việt Nam */

2021-10-24T10:18:24Z

Việt Nam

Marrella: /* Việt Nam */

2021-10-24T09:59:33Z

Việt Nam

@@ Dòng 266: / Dòng 266: @@
 Vào năm 400–500, hai bác sĩ Ấn Độ Sushruta và Charaka đã lần đầu tiên phân biệt hai loại tiểu đường với một loại liên hệ người trẻ và loại kia liên hệ người thừa cân.<ref name=History2010/> Con người chưa tìm ra phép chữa trị hiệu quả cho đến đầu thế kỷ 20 khi những người Canada là Frederick Banting và Charles Herbert Best phân lập và tinh chế được insulin vào năm 1921 và 1922.<ref name=History2010/> Tiếp đó là sự phát triển [[insulin NPH]] trong thập niên 1940.<ref name=History2010/>
 == Tham khảo ==
 {{Reflist}}

← Phiên bản cũ		Phiên bản lúc 04:19, ngày 28 tháng 10 năm 2021
Dòng 161:		Dòng 161:

	== Sinh lý bệnh ==		== Sinh lý bệnh ==
		+	[[File:Suckale08 fig3 glucose insulin day-vi.png\|thumb\|upright=1.4\|Sự biến động của đường huyết (đường màu đỏ) và insulin (đường xanh) ở người trong tiến trình một ngày với ba bữa ăn. Tác động của bữa ăn nhiều đường (đường đứt) so với bữa ăn nhiều tinh bột được mô tả.]]
	[[Insulin]] là [[hormone]] quan trọng điều chỉnh hấp thu glucose từ máu vào hầu hết tế bào của cơ thể, đặc biệt là gan, mô mỡ và cơ (trừ cơ trơn). Vì vậy việc thiếu hụt insulin hay những thụ thể insulin mất đi tính nhạy đóng vai trò trung tâm ở mọi dạng bệnh tiểu đường.<ref>{{cite web \|title=Insulin Basics \|url=http://www.diabetes.org/living-with-diabetes/treatment-and-care/medication/insulin/insulin-basics.html \|publisher=American Diabetes Association \|access-date=24 April 2014 \|url-status=live \|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214180514/http://www.diabetes.org/living-with-diabetes/treatment-and-care/medication/insulin/insulin-basics.html \|archive-date=14 February 2014}}</ref>		[[Insulin]] là [[hormone]] quan trọng điều chỉnh hấp thu glucose từ máu vào hầu hết tế bào của cơ thể, đặc biệt là gan, mô mỡ và cơ (trừ cơ trơn). Vì vậy việc thiếu hụt insulin hay những thụ thể insulin mất đi tính nhạy đóng vai trò trung tâm ở mọi dạng bệnh tiểu đường.<ref>{{cite web \|title=Insulin Basics \|url=http://www.diabetes.org/living-with-diabetes/treatment-and-care/medication/insulin/insulin-basics.html \|publisher=American Diabetes Association \|access-date=24 April 2014 \|url-status=live \|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214180514/http://www.diabetes.org/living-with-diabetes/treatment-and-care/medication/insulin/insulin-basics.html \|archive-date=14 February 2014}}</ref>

@@ Dòng 263: / Dòng 263: @@
 Tác phẩm xưa nhất còn tồn tại mà đề cập chi tiết đến tiểu đường là của Aretaeus (thế kỷ 2 hoặc đầu thế kỷ 3). Aretaeus mô tả triệu chứng và diễn tiến của căn bệnh mà ông cho bắt nguồn từ môi trường ẩm và lạnh, phản ánh tín ngưỡng của "trường phái linh hồn". Aretaeus giả định một mối tương quan giữa tiểu đường và những bệnh khác, bàn luận chẩn đoán phân biệt với rắn cắn cũng là nguyên nhân gây khát nhiều. Người phương Tây không biết đến tác phẩm của Aretaeus cho đến năm 1552 khi bản tiếng Latinh đầu tiên được xuất bản ở [[Venice]].<ref name="Laios">{{cite journal | vauthors = Laios K, Karamanou M, Saridaki Z, Androutsos G | title = Aretaeus of Cappadocia and the first description of diabetes | journal = Hormones | volume = 11 | issue = 1 | pages = 109–13 | year = 2012 | pmid = 22450352 | url = http://www.hormones.gr/pdf/HORMONES%202012,%20109-113.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20170104092212/http://www.hormones.gr/pdf/HORMONES%202012%2C%20109-113.pdf | url-status=live | archive-date = 2017-01-04 | doi = 10.1007/BF03401545 | s2cid = 4730719 }}</ref>
 {{clear}}
 == Tham khảo ==
 {{Reflist}}

@@ Dòng 262: / Dòng 262: @@
 Tiểu đường là một trong những bệnh đầu tiên được mô tả<ref>{{cite book|last=Ripoll|first=Brian C. Leutholtz, Ignacio|title=Exercise and disease management|publisher=CRC Press|location=Boca Raton|isbn=978-1-4398-2759-8 |page=25 |url=https://books.google.com/books?id=eAn9-bm_pi8C&pg=PA25|edition=2nd|date=2011-04-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403054841/https://books.google.com/books?id=eAn9-bm_pi8C&pg=PA25|archive-date=2016-04-03 }}</ref> khi một bản viết Ai Cập từ khoảng năm 1500 trước CN nói đến việc đi tiểu quá nhiều.<ref name=History2010/> Trong [[papyrus Ebers]] có khuyến cáo một món đồ uống cho những trường hợp như vậy.<ref name="Roberts">{{cite magazine|last1=Roberts|first1=Jacob|title=Sickening sweet|magazine=Distillations|date=2015|volume=1|issue=4|pages=12–15 |url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/sickening-sweet |access-date=20 March 2018}}</ref> Các ca được mô tả đầu tiên được tin là mắc tiểu đường loại 1.<ref name=History2010>{{cite book |editor-first=Leonid |editor-last=Poretsky |title=Principles of diabetes mellitus|year=2009|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-387-09840-1|page=3|url=https://books.google.com/books?id=i0qojvF1SpUC&pg=PA3 |edition=2nd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404170919/https://books.google.com/books?id=i0qojvF1SpUC&pg=PA3 |archive-date=2016-04-04}}</ref> Các bác sĩ Ấn Độ thời kỳ ấy đã nhận ra căn bệnh và gọi nó là ''madhumeha'' hay "nước tiểu mật ong", lưu ý rằng nước tiểu sẽ thu hút kiến.<ref name=History2010/><ref name="Roberts"/>
 {{clear}}
 == Tham khảo ==
 {{Reflist}}

@@ Dòng 255: / Dòng 255: @@
 === Việt Nam ===
-Trong năm 2020 ước tính Việt Nam có 5,76 triệu người bị tiểu đường,<ref>{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Ngoc Bich|last2= Lin|first2= Zhou Lu|last3= Ahmed|first3= Waqas|date= 2 January 2020|title= Diabetes: What Challenges Lie Ahead for Vietnam?|journal= Annals of Global Health|volume= 86|issue= 1|pages= 1|doi= 10.5334/aogh.2526|pmc= 6952858|pmid= 31934549|doi-access=free}}</ref> chiếm tỷ lệ gần 6% dân số.<ref>{{cite web |url= https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2021/01/infographic-dan-so-lao-dong-va-viec-lam-nam-2020/|title= Infographic dân số, lao động và việc làm năm 2020 |date= 19 January 2021|website= gso.gov.vn|publisher= Tổng cục Thống kê|access-date= 22 October 2021}}</ref> Tỷ lệ mắc ở người lớn năm 2015 cũng là gần 6%,<ref name="Pham"/> trong khi số ca tử vong là 53.458, chủ yếu vì những biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim mạch và bệnh thận.<ref>{{cite web |url= https://www.who.int/vietnam/news/feature-stories/detail/the-growing-burden-of-diabetes-in-viet-nam|title= The growing burden of diabetes in Viet Nam|date= 7 April 2016|website= who.int|access-date=22 October 2021}}</ref> Đây là căn bệnh khiến nhiều người chết thứ ba trong năm 2019, sau bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ.<ref>{{cite web |url= http://www.healthdata.org/vietnam|title= Viet Nam|date= 2019|website= healthdata.org|access-date= October 24, 2021}}</ref> Số ca tiểu đường loại 2 có chiều hướng gia tăng đáng kể, tăng gấp đôi từ 2,7% năm 2002 lên 5,4% năm 2012.<ref>{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Chung Thanh|last2= Pham|first2= Ngoc Minh|last3= Lee|first3= Andy H|last4= Binns|first4= Colin W|date= 17 July 2015|title= Prevalence of and Risk Factors for Type 2 Diabetes Mellitus in Vietnam: A Systematic Review|journal= Asia Pacific Journal of Public Health|volume= 27|issue=6|pages= 588-600|doi= 10.1177/1010539515595860|pmid= 26187848}}</ref> Một nghiên cứu dự đoán tỷ lệ tiểu đường và tiền tiểu đường sẽ tăng lần lượt từ 6% và 13,5% năm 2015 lên 7% và 15,7% năm 2035 bởi [[già hóa dân số]].<ref>{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= 1 March 2016|title= Prevalence and determinants of diabetes and prediabetes among Vietnamese adults|journal= |volume= 113|pages= 116-124|doi= 10.1016/j.diabres.2015.12.009|pmid= 26795973}}</ref> Vào năm 2020, tỷ lệ này đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở người trên 45 tuổi.<ref name="Ton">{{cite journal |last1= Ton|first1= That Thanh|last2= Tran|first2= Anh Thi Ngoc|last3= Do|first3= Ich Thanh|last4= Nguyen|first4= Hoa|last5= Nguyen|first5= Thi Thanh Binh|last6= Nguyen|first6= Minh Tu|last7= Ha|first7= Van Anh Bao|last8= Hoang|first8= Huu Khoi|last9= Tran|first9= Binh Thang |date= 11 May 2020|title= Trends in prediabetes and diabetes prevalence and associated risk factors in Vietnamese adults|journal= Epidemiology and Health|volume= 42|issue= e2020029|pmid= 32512669|doi= 10.4178/epih.e2020029|doi-access=free}}</ref> Chi phí điều trị trung bình hàng năm của mỗi bệnh nhân ước tính gần 250 đô-la (khoảng 5,5 triệu VNĐ).<ref>{{cite journal |last1= Le|first1= Nguyen Tu Dang|last2= Pham|first2= Luyen Dinh|last3= Vo|first3= Trung Quang|date= 29 August 2017|title= Type 2 diabetes in Vietnam: a cross-sectional, prevalence-based cost-of-illness study|journal= |volume= 2017|issue= 10|pages= 363-374|pmc= 5587014|pmid= 28919795|doi= 10.2147/DMSO.S145152|doi-access=free}}</ref>
+Trong năm 2020 ước tính Việt Nam có 5,76 triệu người bị tiểu đường,<ref>{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Ngoc Bich|last2= Lin|first2= Zhou Lu|last3= Ahmed|first3= Waqas|date= 2 January 2020|title= Diabetes: What Challenges Lie Ahead for Vietnam?|journal= Annals of Global Health|volume= 86|issue= 1|pages= 1|doi= 10.5334/aogh.2526|pmc= 6952858|pmid= 31934549|doi-access=free}}</ref> chiếm tỷ lệ gần 6% dân số.<ref>{{cite web |url= https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2021/01/infographic-dan-so-lao-dong-va-viec-lam-nam-2020/|title= Infographic dân số, lao động và việc làm năm 2020 |date= 19 January 2021|website= gso.gov.vn|publisher= Tổng cục Thống kê|access-date= 22 October 2021}}</ref> Tỷ lệ mắc ở người lớn năm 2015 cũng là gần 6%,<ref name="Pham"/> trong khi số ca tử vong là 53.458, chủ yếu vì những biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim mạch và bệnh thận.<ref>{{cite web |url= https://www.who.int/vietnam/news/feature-stories/detail/the-growing-burden-of-diabetes-in-viet-nam|title= The growing burden of diabetes in Viet Nam|date= 7 April 2016|website= who.int|access-date=22 October 2021}}</ref> Đây là căn bệnh khiến nhiều người chết thứ ba trong năm 2019, sau bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ.<ref>{{cite web |url= http://www.healthdata.org/vietnam|title= Viet Nam|date= 2019|website= healthdata.org|access-date= October 24, 2021}}</ref> Số ca tiểu đường loại 2 có chiều hướng gia tăng đáng kể, tăng gấp đôi từ 2,7% năm 2002 lên 5,4% năm 2012.<ref>{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Chung Thanh|last2= Pham|first2= Ngoc Minh|last3= Lee|first3= Andy H|last4= Binns|first4= Colin W|date= 17 July 2015|title= Prevalence of and Risk Factors for Type 2 Diabetes Mellitus in Vietnam: A Systematic Review|journal= Asia Pacific Journal of Public Health|volume= 27|issue=6|pages= 588-600|doi= 10.1177/1010539515595860|pmid= 26187848}}</ref> Một nghiên cứu dự đoán tỷ lệ tiểu đường và tiền tiểu đường sẽ tăng lần lượt từ 6% và 13,5% năm 2015 lên 7% và 15,7% năm 2035 bởi [[già hóa dân số]].<ref>{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= 1 March 2016|title= Prevalence and determinants of diabetes and prediabetes among Vietnamese adults|journal= |volume= 113|pages= 116-124|doi= 10.1016/j.diabres.2015.12.009|pmid= 26795973}}</ref> Vào năm 2020, tỷ lệ này đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở người trên 45 tuổi.<ref name="Ton">{{cite journal |last1= Ton|first1= That Thanh|last2= Tran|first2= Anh Thi Ngoc|last3= Do|first3= Ich Thanh|last4= Nguyen|first4= Hoa|last5= Nguyen|first5= Thi Thanh Binh|last6= Nguyen|first6= Minh Tu|last7= Ha|first7= Van Anh Bao|last8= Hoang|first8= Huu Khoi|last9= Tran|first9= Binh Thang |date= 11 May 2020|title= Trends in prediabetes and diabetes prevalence and associated risk factors in Vietnamese adults|journal= Epidemiology and Health|volume= 42|issue= e2020029|pmid= 32512669|doi= 10.4178/epih.e2020029|doi-access=free}}</ref> Chi phí điều trị trung bình hàng năm của mỗi bệnh nhân ước tính khoảng 5,5 triệu VNĐ.<ref>{{cite journal |last1= Le|first1= Nguyen Tu Dang|last2= Pham|first2= Luyen Dinh|last3= Vo|first3= Trung Quang|date= 29 August 2017|title= Type 2 diabetes in Vietnam: a cross-sectional, prevalence-based cost-of-illness study|journal= |volume= 2017|issue= 10|pages= 363-374|pmc= 5587014|pmid= 28919795|doi= 10.2147/DMSO.S145152|doi-access=free}}</ref>
-Những nguyên nhân hàng đầu khiến người Việt Nam bị tiểu đường là [[đô thị hóa]], [[già hóa dân số]], [[béo phì]], lười vận động, chế độ ăn thay đổi, [[tỷ số eo-hông]] cao.<ref name="Pham">{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= |title= Diabetes Prevalence and Risk Factors Among Vietnamese Adults: Findings From Community-Based Screening Programs |journal= Diabetes Care|volume= 38|issue= 5|pages= e77-8|doi=10.2337/dc14-3093|pmid=25908162}}</ref><ref name="Nguyen"/><ref name="Ton"/> Các yếu tố này ngày một phổ biến phản ánh sự chuyển biến về kinh tế và văn hóa,<ref name="Nguyen">{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Khue Thi|date= 22 April 2016|title= Diabetes in Vietnam|journal= Annals of Global Health|volume= 81|issue= 6|pages= 870-873|doi= 10.1016/j.aogh.2016.01.003|pmid= 27108154|issn= 2214-9996|doi-access=free}}</ref> như là lối sống Tây hóa và thu nhập cải thiện.<ref name="Ton"/> Tuổi cao (trên 60) và chỉ số khối cơ thể liên hệ mật thiết với tiểu đường loại 2.<ref name="CT">{{cite journal |last1=  Nguyen|first1= C T|last2= Pham|first2= N M|last3= Nguyen|first3= Q V|last4= Nguyen|first4= V Q|last5= La|first5= Q N|last6= Lee|first6= A H|date= September 2016|title= Menopausal status and type 2 diabetes: a nationwide epidemiological survey in Vietnam|journal= Public Health|volume= 138 |pages= 168-169|doi= 10.1016/j.puhe.2016.04.010|pmid=27193910}}</ref><ref name="Ton"/> Trong khi hút thuốc lá chưa được đồng thuận là yếu tố nguy cơ<ref>{{cite journal |last1= Maddatu|first1= Judith|last2= Anderson-Baucum|first2= Emily|last3= Evans-Molina|first3= Carmella|date= 1 June 2017|title= Smoking and the Risk of Type 2 Diabetes|journal= Translational Research|volume= 184|pages= 101-107|doi= 10.1016/j.trsl.2017.02.004|pmc= 5429867|pmid= 28336465|doi-access=free}}</ref> thì có nghiên cứu nêu rằng đây là nguyên nhân của 22% ca bệnh.<ref name="Nguyen"/>
+Những nguyên nhân hàng đầu khiến người Việt Nam bị tiểu đường là [[đô thị hóa]], già hóa dân số, [[béo phì]], lười vận động, chế độ ăn thay đổi, [[tỷ số eo-hông]] cao.<ref name="Pham">{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= |title= Diabetes Prevalence and Risk Factors Among Vietnamese Adults: Findings From Community-Based Screening Programs |journal= Diabetes Care|volume= 38|issue= 5|pages= e77-8|doi=10.2337/dc14-3093|pmid=25908162}}</ref><ref name="Nguyen"/><ref name="Ton"/> Các yếu tố này ngày một phổ biến phản ánh sự chuyển biến về kinh tế và văn hóa,<ref name="Nguyen">{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Khue Thi|date= 22 April 2016|title= Diabetes in Vietnam|journal= Annals of Global Health|volume= 81|issue= 6|pages= 870-873|doi= 10.1016/j.aogh.2016.01.003|pmid= 27108154|issn= 2214-9996|doi-access=free}}</ref> như là lối sống Tây hóa và thu nhập cải thiện.<ref name="Ton"/> Tuổi cao (trên 60) và chỉ số khối cơ thể liên hệ mật thiết với tiểu đường loại 2.<ref name="CT">{{cite journal |last1=  Nguyen|first1= C T|last2= Pham|first2= N M|last3= Nguyen|first3= Q V|last4= Nguyen|first4= V Q|last5= La|first5= Q N|last6= Lee|first6= A H|date= September 2016|title= Menopausal status and type 2 diabetes: a nationwide epidemiological survey in Vietnam|journal= Public Health|volume= 138 |pages= 168-169|doi= 10.1016/j.puhe.2016.04.010|pmid=27193910}}</ref><ref name="Ton"/> Trong khi hút thuốc lá chưa được đồng thuận là yếu tố nguy cơ<ref>{{cite journal |last1= Maddatu|first1= Judith|last2= Anderson-Baucum|first2= Emily|last3= Evans-Molina|first3= Carmella|date= 1 June 2017|title= Smoking and the Risk of Type 2 Diabetes|journal= Translational Research|volume= 184|pages= 101-107|doi= 10.1016/j.trsl.2017.02.004|pmc= 5429867|pmid= 28336465|doi-access=free}}</ref> thì có nghiên cứu nêu rằng đây là nguyên nhân của 22% ca bệnh.<ref name="Nguyen"/>
 {{clear}}

@@ Dòng 257: / Dòng 257: @@
 Trong năm 2020 ước tính Việt Nam có 5,76 triệu người bị tiểu đường,<ref>{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Ngoc Bich|last2= Lin|first2= Zhou Lu|last3= Ahmed|first3= Waqas|date= 2 January 2020|title= Diabetes: What Challenges Lie Ahead for Vietnam?|journal= Annals of Global Health|volume= 86|issue= 1|pages= 1|doi= 10.5334/aogh.2526|pmc= 6952858|pmid= 31934549|doi-access=free}}</ref> chiếm tỷ lệ gần 6% dân số.<ref>{{cite web |url= https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2021/01/infographic-dan-so-lao-dong-va-viec-lam-nam-2020/|title= Infographic dân số, lao động và việc làm năm 2020 |date= 19 January 2021|website= gso.gov.vn|publisher= Tổng cục Thống kê|access-date= 22 October 2021}}</ref> Tỷ lệ mắc ở người lớn năm 2015 cũng là gần 6%,<ref name="Pham"/> trong khi số ca tử vong là 53.458, chủ yếu vì những biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim mạch và bệnh thận.<ref>{{cite web |url= https://www.who.int/vietnam/news/feature-stories/detail/the-growing-burden-of-diabetes-in-viet-nam|title= The growing burden of diabetes in Viet Nam|date= 7 April 2016|website= who.int|access-date=22 October 2021}}</ref> Đây là căn bệnh khiến nhiều người chết thứ ba trong năm 2019, sau bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ.<ref>{{cite web |url= http://www.healthdata.org/vietnam|title= Viet Nam|date= 2019|website= healthdata.org|access-date= October 24, 2021}}</ref> Số ca tiểu đường loại 2 có chiều hướng gia tăng đáng kể, tăng gấp đôi từ 2,7% năm 2002 lên 5,4% năm 2012.<ref>{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Chung Thanh|last2= Pham|first2= Ngoc Minh|last3= Lee|first3= Andy H|last4= Binns|first4= Colin W|date= 17 July 2015|title= Prevalence of and Risk Factors for Type 2 Diabetes Mellitus in Vietnam: A Systematic Review|journal= Asia Pacific Journal of Public Health|volume= 27|issue=6|pages= 588-600|doi= 10.1177/1010539515595860|pmid= 26187848}}</ref> Một nghiên cứu dự đoán tỷ lệ tiểu đường và tiền tiểu đường sẽ tăng lần lượt từ 6% và 13,5% năm 2015 lên 7% và 15,7% năm 2035 bởi [[già hóa dân số]].<ref>{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= 1 March 2016|title= Prevalence and determinants of diabetes and prediabetes among Vietnamese adults|journal= |volume= 113|pages= 116-124|doi= 10.1016/j.diabres.2015.12.009|pmid= 26795973}}</ref> Vào năm 2020, tỷ lệ này đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở người trên 45 tuổi.<ref name="Ton">{{cite journal |last1= Ton|first1= That Thanh|last2= Tran|first2= Anh Thi Ngoc|last3= Do|first3= Ich Thanh|last4= Nguyen|first4= Hoa|last5= Nguyen|first5= Thi Thanh Binh|last6= Nguyen|first6= Minh Tu|last7= Ha|first7= Van Anh Bao|last8= Hoang|first8= Huu Khoi|last9= Tran|first9= Binh Thang |date= 11 May 2020|title= Trends in prediabetes and diabetes prevalence and associated risk factors in Vietnamese adults|journal= Epidemiology and Health|volume= 42|issue= e2020029|pmid= 32512669|doi= 10.4178/epih.e2020029|doi-access=free}}</ref> Chi phí điều trị trung bình hàng năm của mỗi bệnh nhân ước tính gần 250 đô-la (khoảng 5,5 triệu VNĐ).<ref>{{cite journal |last1= Le|first1= Nguyen Tu Dang|last2= Pham|first2= Luyen Dinh|last3= Vo|first3= Trung Quang|date= 29 August 2017|title= Type 2 diabetes in Vietnam: a cross-sectional, prevalence-based cost-of-illness study|journal= |volume= 2017|issue= 10|pages= 363-374|pmc= 5587014|pmid= 28919795|doi= 10.2147/DMSO.S145152|doi-access=free}}</ref>
-Những nguyên nhân hàng đầu khiến người Việt Nam bị tiểu đường là [[đô thị hóa]], [[già hóa dân số]], [[béo phì]], lười vận động, chế độ ăn thay đổi, [[tỷ số eo-hông]] cao.<ref name="Pham">{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= |title= Diabetes Prevalence and Risk Factors Among Vietnamese Adults: Findings From Community-Based Screening Programs |journal= Diabetes Care|volume= 38|issue= 5|pages= e77-8|doi=10.2337/dc14-3093|pmid=25908162}}</ref><ref name="Nguyen"/><ref name="Ton"/> Các yếu tố này ngày một phổ biến phản ánh sự chuyển biến về kinh tế và văn hóa,<ref name="Nguyen">{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Khue Thi|date= 22 April 2016|title= Diabetes in Vietnam|journal= Annals of Global Health|volume= 81|issue= 6|pages= 870-873|doi= 10.1016/j.aogh.2016.01.003|pmid= 27108154|doi-access=free}}</ref> như là lối sống Tây hóa và thu nhập cải thiện.<ref name="Ton"/> Tuổi cao (trên 60) và chỉ số khối cơ thể liên hệ mật thiết với tiểu đường loại 2.<ref name="CT">{{cite journal |last1=  Nguyen|first1= C T|last2= Pham|first2= N M|last3= Nguyen|first3= Q V|last4= Nguyen|first4= V Q|last5= La|first5= Q N|last6= Lee|first6= A H|date= September 2016|title= Menopausal status and type 2 diabetes: a nationwide epidemiological survey in Vietnam|journal= Public Health|volume= 138 |pages= 168-169|doi= 10.1016/j.puhe.2016.04.010|pmid=27193910}}</ref><ref name="Ton"/> Trong khi hút thuốc lá chưa được đồng thuận là yếu tố nguy cơ thì có nghiên cứu nêu rằng đây là nguyên nhân của 22% ca bệnh.<ref name="Nguyen"/>
+Những nguyên nhân hàng đầu khiến người Việt Nam bị tiểu đường là [[đô thị hóa]], [[già hóa dân số]], [[béo phì]], lười vận động, chế độ ăn thay đổi, [[tỷ số eo-hông]] cao.<ref name="Pham">{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= |title= Diabetes Prevalence and Risk Factors Among Vietnamese Adults: Findings From Community-Based Screening Programs |journal= Diabetes Care|volume= 38|issue= 5|pages= e77-8|doi=10.2337/dc14-3093|pmid=25908162}}</ref><ref name="Nguyen"/><ref name="Ton"/> Các yếu tố này ngày một phổ biến phản ánh sự chuyển biến về kinh tế và văn hóa,<ref name="Nguyen">{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Khue Thi|date= 22 April 2016|title= Diabetes in Vietnam|journal= Annals of Global Health|volume= 81|issue= 6|pages= 870-873|doi= 10.1016/j.aogh.2016.01.003|pmid= 27108154|doi-access=free}}</ref> như là lối sống Tây hóa và thu nhập cải thiện.<ref name="Ton"/> Tuổi cao (trên 60) và chỉ số khối cơ thể liên hệ mật thiết với tiểu đường loại 2.<ref name="CT">{{cite journal |last1=  Nguyen|first1= C T|last2= Pham|first2= N M|last3= Nguyen|first3= Q V|last4= Nguyen|first4= V Q|last5= La|first5= Q N|last6= Lee|first6= A H|date= September 2016|title= Menopausal status and type 2 diabetes: a nationwide epidemiological survey in Vietnam|journal= Public Health|volume= 138 |pages= 168-169|doi= 10.1016/j.puhe.2016.04.010|pmid=27193910}}</ref><ref name="Ton"/> Trong khi hút thuốc lá chưa được đồng thuận là yếu tố nguy cơ<ref>{{cite journal |last1= Maddatu|first1= Judith|last2= Anderson-Baucum|first2= Emily|last3= Evans-Molina|first3= Carmella|date= 1 June 2017|title= Smoking and the Risk of Type 2 Diabetes|journal= Translational Research|volume= 184|pages= 101-107|doi= 10.1016/j.trsl.2017.02.004|pmc= 5429867|pmid= 28336465|doi-access=free}}</ref> thì có nghiên cứu nêu rằng đây là nguyên nhân của 22% ca bệnh.<ref name="Nguyen"/>
 {{clear}}

@@ Dòng 257: / Dòng 257: @@
 Trong năm 2020 ước tính Việt Nam có 5,76 triệu người bị tiểu đường,<ref>{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Ngoc Bich|last2= Lin|first2= Zhou Lu|last3= Ahmed|first3= Waqas|date= 2 January 2020|title= Diabetes: What Challenges Lie Ahead for Vietnam?|journal= Annals of Global Health|volume= 86|issue= 1|pages= 1|doi= 10.5334/aogh.2526|pmc= 6952858|pmid= 31934549|doi-access=free}}</ref> chiếm tỷ lệ gần 6% dân số.<ref>{{cite web |url= https://www.gso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2021/01/infographic-dan-so-lao-dong-va-viec-lam-nam-2020/|title= Infographic dân số, lao động và việc làm năm 2020 |date= 19 January 2021|website= gso.gov.vn|publisher= Tổng cục Thống kê|access-date= 22 October 2021}}</ref> Tỷ lệ mắc ở người lớn năm 2015 cũng là gần 6%,<ref name="Pham"/> trong khi số ca tử vong là 53.458, chủ yếu vì những biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim mạch và bệnh thận.<ref>{{cite web |url= https://www.who.int/vietnam/news/feature-stories/detail/the-growing-burden-of-diabetes-in-viet-nam|title= The growing burden of diabetes in Viet Nam|date= 7 April 2016|website= who.int|access-date=22 October 2021}}</ref> Số ca tiểu đường loại 2 có chiều hướng gia tăng đáng kể, tăng gấp đôi từ 2,7% năm 2002 lên 5,4% năm 2012.<ref>{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Chung Thanh|last2= Pham|first2= Ngoc Minh|last3= Lee|first3= Andy H|last4= Binns|first4= Colin W|date= 17 July 2015|title= Prevalence of and Risk Factors for Type 2 Diabetes Mellitus in Vietnam: A Systematic Review|journal= Asia Pacific Journal of Public Health|volume= 27|issue=6|pages= 588-600|doi= 10.1177/1010539515595860|pmid= 26187848}}</ref> Một nghiên cứu dự đoán tỷ lệ tiểu đường và tiền tiểu đường sẽ tăng lần lượt từ 6% và 13,5% năm 2015 lên 7% và 15,7% năm 2035 bởi [[già hóa dân số]].<ref>{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= 1 March 2016|title= Prevalence and determinants of diabetes and prediabetes among Vietnamese adults|journal= |volume= 113|pages= 116-124|doi= 10.1016/j.diabres.2015.12.009|pmid= 26795973}}</ref> Vào năm 2020, tỷ lệ này đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở người trên 45 tuổi.<ref name="Ton">{{cite journal |last1= Ton|first1= That Thanh|last2= Tran|first2= Anh Thi Ngoc|last3= Do|first3= Ich Thanh|last4= Nguyen|first4= Hoa|last5= Nguyen|first5= Thi Thanh Binh|last6= Nguyen|first6= Minh Tu|last7= Ha|first7= Van Anh Bao|last8= Hoang|first8= Huu Khoi|last9= Tran|first9= Binh Thang |date= 11 May 2020|title= Trends in prediabetes and diabetes prevalence and associated risk factors in Vietnamese adults|journal= Epidemiology and Health|volume= 42|issue= e2020029|pmid= 32512669|doi= 10.4178/epih.e2020029|doi-access=free}}</ref> Chi phí điều trị trung bình hàng năm của mỗi bệnh nhân ước tính gần 250 đô-la (khoảng 5,5 triệu VNĐ).<ref>{{cite journal |last1= Le|first1= Nguyen Tu Dang|last2= Pham|first2= Luyen Dinh|last3= Vo|first3= Trung Quang|date= 29 August 2017|title= Type 2 diabetes in Vietnam: a cross-sectional, prevalence-based cost-of-illness study|journal= |volume= 2017|issue= 10|pages= 363-374|pmc= 5587014|pmid= 28919795|doi= 10.2147/DMSO.S145152|doi-access=free}}</ref>
-Những nguyên nhân hàng đầu khiến người Việt Nam bị tiểu đường là đô thị hóa, già hóa dân số, béo phì, lười vận động, chế độ ăn thay đổi, [[tỷ số eo-hông]] cao.<ref name="Pham">{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= |title= Diabetes Prevalence and Risk Factors Among Vietnamese Adults: Findings From Community-Based Screening Programs |journal= Diabetes Care|volume= 38|issue= 5|pages= e77-8|doi=10.2337/dc14-3093|pmid=25908162}}</ref><ref name="Nguyen"/><ref name="Ton"/> Các yếu tố này ngày một phổ biến phản ánh sự chuyển biến về kinh tế và văn hóa.<ref name="Nguyen">{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Khue Thi|date= 22 April 2016|title= Diabetes in Vietnam|journal= Annals of Global Health|volume= 81|issue= 6|pages= 870-873|doi= 10.1016/j.aogh.2016.01.003|pmid= 27108154|doi-access=free}}</ref> Tuổi cao (trên 60) và chỉ số khối cơ thể liên hệ mật thiết với tiểu đường loại 2.<ref name="CT">{{cite journal |last1=  Nguyen|first1= C T|last2= Pham|first2= N M|last3= Nguyen|first3= Q V|last4= Nguyen|first4= V Q|last5= La|first5= Q N|last6= Lee|first6= A H|date= September 2016|title= Menopausal status and type 2 diabetes: a nationwide epidemiological survey in Vietnam|journal= Public Health|volume= 138 |pages= 168-169|doi= 10.1016/j.puhe.2016.04.010|pmid=27193910}}</ref><ref name="Ton"/> [[Mãn kinh]] ở phụ nữ không là yếu tố nguy cơ.<ref name="CT"/>
+Những nguyên nhân hàng đầu khiến người Việt Nam bị tiểu đường là đô thị hóa, già hóa dân số, béo phì, lười vận động, chế độ ăn thay đổi, [[tỷ số eo-hông]] cao.<ref name="Pham">{{cite journal |last1= Pham|first1= Ngoc Minh|last2= Eggleston|first2= Karen|date= |title= Diabetes Prevalence and Risk Factors Among Vietnamese Adults: Findings From Community-Based Screening Programs |journal= Diabetes Care|volume= 38|issue= 5|pages= e77-8|doi=10.2337/dc14-3093|pmid=25908162}}</ref><ref name="Nguyen"/><ref name="Ton"/> Các yếu tố này ngày một phổ biến phản ánh sự chuyển biến về kinh tế và văn hóa,<ref name="Nguyen">{{cite journal |last1= Nguyen|first1= Khue Thi|date= 22 April 2016|title= Diabetes in Vietnam|journal= Annals of Global Health|volume= 81|issue= 6|pages= 870-873|doi= 10.1016/j.aogh.2016.01.003|pmid= 27108154|doi-access=free}}</ref> như là lối sống Tây hóa và thu nhập cải thiện.<ref name="Ton"/> Tuổi cao (trên 60) và chỉ số khối cơ thể liên hệ mật thiết với tiểu đường loại 2.<ref name="CT">{{cite journal |last1=  Nguyen|first1= C T|last2= Pham|first2= N M|last3= Nguyen|first3= Q V|last4= Nguyen|first4= V Q|last5= La|first5= Q N|last6= Lee|first6= A H|date= September 2016|title= Menopausal status and type 2 diabetes: a nationwide epidemiological survey in Vietnam|journal= Public Health|volume= 138 |pages= 168-169|doi= 10.1016/j.puhe.2016.04.010|pmid=27193910}}</ref><ref name="Ton"/> [[Mãn kinh]] ở phụ nữ không là yếu tố nguy cơ.<ref name="CT"/>
 {{clear}}