Louis Pasteur - Lịch sử thay đổi

Marrella: /* Bệnh dại */

2021-01-27T09:09:09Z

Bệnh dại

Marrella vào lúc 09:01, ngày 27 tháng 1 năm 2021

2021-01-27T09:01:29Z

Marrella vào lúc 08:53, ngày 27 tháng 1 năm 2021

2021-01-27T08:53:06Z

Marrella: /* Bệnh than */

2021-01-27T08:20:51Z

Bệnh than

Marrella vào lúc 07:57, ngày 27 tháng 1 năm 2021

2021-01-27T07:57:14Z

Marrella: /* Thời trẻ và giáo dục */

2021-01-27T07:55:05Z

Thời trẻ và giáo dục

Marrella vào lúc 07:52, ngày 27 tháng 1 năm 2021

2021-01-27T07:52:07Z

Marrella: /* Đạo đức trong thí nghiệm */

2021-01-26T09:47:01Z

Đạo đức trong thí nghiệm

Marrella vào lúc 09:44, ngày 26 tháng 1 năm 2021

2021-01-26T09:44:18Z

Marrella: /* Vắc-xin bệnh than */

2021-01-26T09:32:35Z

Vắc-xin bệnh than

@@ Dòng 103: / Dòng 103: @@
 ==== Bệnh dại ====
-Pasteur tạo ra vắc-xin phòng [[bệnh dại]] đầu tiên bằng cách nuôi virus trong thỏ rồi để khô mô thần kinh bị tác động nhằm làm yếu virus.<ref name=Schwartz /><ref name="wood">{{cite journal|last1=Wood|first1=Margaret E.|title=Biting Back|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/biting-back|journal=Chemical Heritage Magazine|volume=28|number=2|page=7|access-date=March 20, 2018|date=2016-06-03}}</ref> Vắc-xin dại ban đầu do [[Emile Roux]], bác sĩ người Pháp và đồng sự của Pasteur, tạo ra. Roux đã áp dụng phương pháp này và tạo ra một vắc-xin bất hoạt.<ref name=Ligon /> Vắc-xin được thử nghiệm trên 50 con chó trước lần thử đầu tiên trên người.<ref>{{cite book|first1= Sue Vander|last1=Hook |title= Louis Pasteur: Groundbreaking Chemist & Biologist |publisher= ABDO|url= https://archive.org/details/louispasteurgrou0000vand|url-access= registration|year=2011 |page=[https://archive.org/details/louispasteurgrou0000vand/page/8 8]|isbn=978-1-61714-783-8 }}</ref><ref>{{cite web|last1=Corole D|first1=Bos|title=Louis Pasteur and the Rabies Virus – Louis Pasteur Meets Joseph Meister|url=https://www.awesomestories.com/asset/view/LOUIS-PASTEUR-MEETS-JOSEPH-MEISTER-Louis-Pasteur-and-the-Rabies-Virus|publisher=Awesome Stories|access-date=November 22, 2014|year=2014}}</ref> Cậu bé 9 tuổi [[Joseph Meister]] là người đầu tiên nhận vắc-xin vào ngày 6 tháng 7 năm 1885 sau khi bị một con chó dại tấn công nghiêm trọng.<ref name="cohn"/><ref name="wood"/> Việc làm này mang lại một số rủi ro cho Pasteur vì ông không phải bác sĩ được cấp phép và có thể bị truy tố vì chữa cho cậu bé.<ref name=van/> Sau khi bàn bạc với các bác sĩ, Pasteur quyết định tiến hành điều trị.<ref name=Wasik /> Trong vòng 11 ngày, Meister nhận 13 mũi tiêm, mỗi lần sử dụng virus đã bị làm yếu trong thời gian ngắn hơn.<ref name=Jackson /> Ba tháng sau Pasteur kiểm tra Meister và thấy sức khỏe cậu bé ổn.<ref name=Wasik /><ref name=trueman>{{cite web| author= Trueman C|title= Louis Pasteur| url= http://www.historylearningsite.co.uk/louis_pasteur.htm |work= HistoryLearningSite.co.uk |access-date= July 3, 2013}}</ref> Pasteur được ca ngợi là anh hùng và không vướng mắc vấn đề pháp lý.<ref name=van/> Sổ tay phòng thí nghiệm cho thấy Pasteur đã chữa cho hai người trước Meister, một người sống sót nhưng có thể thực chất không bị dại còn người kia chết vì dại.<ref name=Jackson /><ref>{{cite book|editor1-last=Artenstein|editor1-first=Andrew W.|title=Vaccines: A Biography|date=2009|publisher=Springer|isbn=978-1-4419-1108-7|page=79|url=https://books.google.com/books?id=ewdL8ilILZAC&pg=PA79}}</ref> Vào ngày 20 tháng 10 năm 1885 Pasteur bắt đầu chữa cho Jean-Baptiste Jupille và kết quả thành công.<ref name=Jackson /> Trong năm 1885, bốn trẻ em từ Mỹ cùng những người khác đã đến phòng thí nghiệm của Pasteur để được tiêm phòng.<ref name=Wasik /> Trong năm 1886 ông chữa cho 350 người, trong đó chỉ một người phát bệnh.<ref name=Jackson /> Thành công trong điều trị bệnh dại đã đặt nền móng cho việc sản xuất nhiều loại vắc-xin khác. Viện Pasteur đầu tiên cũng được xây trên cơ sở thành tựu này.<ref name="cohn"/>
+Pasteur tạo ra vắc-xin phòng [[bệnh dại]] đầu tiên bằng cách nuôi virus trong thỏ rồi để khô mô thần kinh bị tác động nhằm làm yếu virus.<ref name=Schwartz /><ref name="wood">{{cite journal|last1=Wood|first1=Margaret E.|title=Biting Back|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/biting-back|journal=Chemical Heritage Magazine|volume=28|number=2|page=7|access-date=March 20, 2018|date=2016-06-03}}</ref> Vắc-xin dại ban đầu do [[Emile Roux]], bác sĩ người Pháp và đồng sự của Pasteur, tạo ra. Roux đã áp dụng phương pháp này và tạo ra một vắc-xin bất hoạt.<ref name=Ligon /> Vắc-xin được thử nghiệm trên 50 con chó trước lần thử đầu tiên trên người.<ref>{{cite book|first1= Sue Vander|last1=Hook |title= Louis Pasteur: Groundbreaking Chemist & Biologist |publisher= ABDO|url= https://archive.org/details/louispasteurgrou0000vand|url-access= registration|year=2011 |page=[https://archive.org/details/louispasteurgrou0000vand/page/8 8]|isbn=978-1-61714-783-8 }}</ref><ref>{{cite web|last1=Corole D|first1=Bos|title=Louis Pasteur and the Rabies Virus – Louis Pasteur Meets Joseph Meister|url=https://www.awesomestories.com/asset/view/LOUIS-PASTEUR-MEETS-JOSEPH-MEISTER-Louis-Pasteur-and-the-Rabies-Virus|publisher=Awesome Stories|access-date=November 22, 2014|year=2014}}</ref> Cậu bé 9 tuổi [[Joseph Meister]] là người đầu tiên nhận vắc-xin vào ngày 6 tháng 7 năm 1885 sau khi bị một con chó dại tấn công nghiêm trọng.<ref name="cohn"/><ref name="wood"/> Việc làm này mang lại một số rủi ro cho Pasteur vì ông không phải bác sĩ được cấp phép và có thể bị truy tố vì chữa cho cậu bé.<ref name=van/> Sau khi bàn bạc với các bác sĩ, Pasteur quyết định tiến hành điều trị.<ref name=Wasik /> Trong vòng 11 ngày, Meister nhận 13 mũi tiêm, mỗi lần sử dụng virus đã bị làm yếu trong thời gian ngắn hơn.<ref name=Jackson /> Ba tháng sau Pasteur kiểm tra Meister và thấy sức khỏe cậu bé ổn.<ref name=Wasik /><ref name=trueman>{{cite web| author= Trueman C|title= Louis Pasteur| url= http://www.historylearningsite.co.uk/louis_pasteur.htm |work= HistoryLearningSite.co.uk |access-date= July 3, 2013}}</ref> Pasteur được ca ngợi là anh hùng và không vướng mắc vấn đề pháp lý.<ref name=van>{{cite book|first1= Sue Vander|last1=Hook|title= Louis Pasteur: Groundbreaking Chemist & Biologist |url= https://archive.org/details/louispasteurgrou0000vand|url-access= registration|year=2011 |pages=[https://archive.org/details/louispasteurgrou0000vand/page/8 8]–112 |publisher= ABDO Publishing Company|location=Minnesota|isbn =978-1-61758-941-6}}</ref> Sổ tay phòng thí nghiệm cho thấy Pasteur đã chữa cho hai người trước Meister, một người sống sót nhưng có thể thực chất không bị dại còn người kia chết vì dại.<ref name=Jackson /><ref>{{cite book|editor1-last=Artenstein|editor1-first=Andrew W.|title=Vaccines: A Biography|date=2009|publisher=Springer|isbn=978-1-4419-1108-7|page=79|url=https://books.google.com/books?id=ewdL8ilILZAC&pg=PA79}}</ref> Vào ngày 20 tháng 10 năm 1885 Pasteur bắt đầu chữa cho Jean-Baptiste Jupille và kết quả thành công.<ref name=Jackson /> Trong năm 1885, bốn trẻ em từ Mỹ cùng những người khác đã đến phòng thí nghiệm của Pasteur để được tiêm phòng.<ref name=Wasik /> Trong năm 1886 ông chữa cho 350 người, trong đó chỉ một người phát bệnh.<ref name=Jackson /> Thành công trong điều trị bệnh dại đã đặt nền móng cho việc sản xuất nhiều loại vắc-xin khác. Viện Pasteur đầu tiên cũng được xây trên cơ sở thành tựu này.<ref name="cohn"/>
 == Tranh cãi ==

@@ Dòng 41: / Dòng 41: @@
 == Thời trẻ và giáo dục ==
 [[File:Louis Pasteur Geburtshaus in Dole.jpg|thumb|left|upright=0.7|Căn nhà ở Dole nơi Pasteur sinh ra]]
-Louis Pasteur sinh ngày 27 tháng 12 năm 1822 ở [[Dole, Jura]], Pháp trong một gia đình [[Công giáo]] nghèo làm nghề thuộc da.<ref name="catholic intro"/> Ông là con thứ ba của Jean-Joseph Pasteur và Jeanne-Etiennette Roqui. Gia đình họ lần lượt chuyển đến [[Marnoz]] năm 1826 rồi [[Arbois]] năm 1827.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=6–7|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA6}}</ref><ref>{{cite book|last1=Robbins|first1=Louise|title=Louis Pasteur and the Hidden World of Microbes|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-512227-5|page=14|url=https://books.google.com/books?id=qUHuafXKKBEC&pg=PA14}}</ref> Pasteur bắt đầu học tiểu học vào năm 1831.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=8|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA8}}</ref>
+Louis Pasteur sinh ngày 27 tháng 12 năm 1822 ở [[Dole, Jura]], Pháp trong một gia đình [[Công giáo]] nghèo làm nghề thuộc da.<ref name="catholic intro">{{CathEncy| wstitle =Louis Pasteur| author = James J. Walsh}}</ref> Ông là con thứ ba của Jean-Joseph Pasteur và Jeanne-Etiennette Roqui. Gia đình họ lần lượt chuyển đến [[Marnoz]] năm 1826 rồi [[Arbois]] năm 1827.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=6–7|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA6}}</ref><ref>{{cite book|last1=Robbins|first1=Louise|title=Louis Pasteur and the Hidden World of Microbes|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-512227-5|page=14|url=https://books.google.com/books?id=qUHuafXKKBEC&pg=PA14}}</ref> Pasteur bắt đầu học tiểu học vào năm 1831.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=8|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA8}}</ref>
 Trong những năm đầu Pasteur là một học sinh trung bình và không quá chú tâm vào việc học bởi sở thích câu cá và phác họa.<ref name="catholic intro"/> Ông đã vẽ nhiều bức phấn màu cùng chân dung của cha mẹ, bạn bè, hàng xóm.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=12–13|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA12}}</ref> Pasteur học trung học tại Collège d'Arbois.<ref>{{cite book|last1=Robbins|first1=Louise|title=Louis Pasteur and the Hidden World of Microbes|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-512227-5|page=15|url=https://books.google.com/books?id=qUHuafXKKBEC&pg=PA15}}</ref> Tháng 10 năm 1838, ông đến Paris nhưng dần trở nên nhớ nhà và quay về trong tháng 11.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=11–12|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA11}}</ref>

@@ Dòng 119: / Dòng 119: @@
 Meister không bao giờ biểu hiện triệu chứng của bệnh dại<ref name=Jackson /> nhưng tiêm chủng không được chứng minh là lý do. Một nguồn ước đoán xác suất Meister bị dại là 10%.<ref name=Giese />
 == Tham khảo ==
 {{Reflist}}

← Phiên bản cũ		Phiên bản lúc 08:20, ngày 27 tháng 1 năm 2021
Dòng 98:		Dòng 98:

	Vào năm 1876 [[Robert Koch]] chứng minh ''[[Bacillus anthracis]]'' là tác nhân gây bệnh than.<ref name="De Paolo">{{cite book\|last1=De Paolo\|first1=Charles\|title=Epidemic Disease and Human Understanding: A Historical Analysis of Scientific and Other Writings\|date=2006\|publisher=McFarland\|isbn=978-0-7864-2506-8\|pages=103, 111–114\|url=https://books.google.com/books?id=Xcz7Y9qVGQMC&pg=PA103}}</ref> Trong những tài liệu công bố giai đoạn 1878-1880, Pasteur chỉ nhắc đến công trình của Koch ở chú thích cuối trang. Koch gặp Pasteur tại Đại hội Y khoa Quốc tế lần thứ bảy năm 1881. Vài tháng sau, Koch viết rằng Pasteur đã dùng những mẻ cấy không sạch và mắc lỗi. Vào năm 1882, Pasteur đáp trả Koch trong một bài phát biểu mà vì thế Koch đã phản ứng gay gắt.<ref name="ullmann" /> Koch nói Pasteur thử nghiệm vắc-xin trên động vật không phù hợp và nghiên cứu của Pasteur không đúng khoa học.<ref name=Ligon /> Cùng năm Koch viết tiểu luận "Về Chủng ngừa Bệnh than" trong đó phản bác một số kết luận của Pasteur về bệnh than và chỉ trích Pasteur vì đã giấu kín phương pháp của mình, đi tới kết luận và sai lầm. Một năm sau Pasteur viết ông đã dùng những mẻ cấy chuẩn bị theo cách giống như những thí nghiệm lên men thành công của ông trước đó và rằng Koch đã hiểu sai những số liệu thống kê cũng như phớt lờ công trình về tằm của ông.<ref name="De Paolo" />		Vào năm 1876 [[Robert Koch]] chứng minh ''[[Bacillus anthracis]]'' là tác nhân gây bệnh than.<ref name="De Paolo">{{cite book\|last1=De Paolo\|first1=Charles\|title=Epidemic Disease and Human Understanding: A Historical Analysis of Scientific and Other Writings\|date=2006\|publisher=McFarland\|isbn=978-0-7864-2506-8\|pages=103, 111–114\|url=https://books.google.com/books?id=Xcz7Y9qVGQMC&pg=PA103}}</ref> Trong những tài liệu công bố giai đoạn 1878-1880, Pasteur chỉ nhắc đến công trình của Koch ở chú thích cuối trang. Koch gặp Pasteur tại Đại hội Y khoa Quốc tế lần thứ bảy năm 1881. Vài tháng sau, Koch viết rằng Pasteur đã dùng những mẻ cấy không sạch và mắc lỗi. Vào năm 1882, Pasteur đáp trả Koch trong một bài phát biểu mà vì thế Koch đã phản ứng gay gắt.<ref name="ullmann" /> Koch nói Pasteur thử nghiệm vắc-xin trên động vật không phù hợp và nghiên cứu của Pasteur không đúng khoa học.<ref name=Ligon /> Cùng năm Koch viết tiểu luận "Về Chủng ngừa Bệnh than" trong đó phản bác một số kết luận của Pasteur về bệnh than và chỉ trích Pasteur vì đã giấu kín phương pháp của mình, đi tới kết luận và sai lầm. Một năm sau Pasteur viết ông đã dùng những mẻ cấy chuẩn bị theo cách giống như những thí nghiệm lên men thành công của ông trước đó và rằng Koch đã hiểu sai những số liệu thống kê cũng như phớt lờ công trình về tằm của ông.<ref name="De Paolo" />
		+
		+	==== Viêm quầng lợn ====
		+	Vào năm 1882 Pasteur cử trợ lý [[Louis Thuillier]] đến miền nam nước Pháp để tìm hiểu dịch viêm quầng lợn.<ref>{{cite book\|editor1-last=Plotkin\|editor1-first=Stanley A.\|title=History of Vaccine Development\|date=2011\|publisher=Springer\|isbn=978-1-4419-1339-5\|page=39\|url=https://books.google.com/books?id=Wf2jS_4lCOAC&pg=PA39}}</ref> Thuillier xác định trực khuẩn gây bệnh vào tháng 3 năm 1883.<ref name=Berche /> Pasteur và Thuillier làm tăng độc lực của vi khuẩn sau khi truyền nó qua chim bồ câu. Tiếp đến họ truyền vi khuẩn qua thỏ, làm yếu nó và thu được vắc-xin. Hai người đã mô tả không chính xác vi khuẩn có hình số tám. Vào năm 1884 Roux nhận dạng vi khuẩn có hình que.<ref>{{cite book\|last1=Bazin\|first1=Hervé\|title=Vaccination: A History\|date=2011\|publisher=John Libbey Eurotext\|isbn=978-2-7420-0775-2\|page=211\|url=https://books.google.com/books?id=orjaA_7sYZQC&pg=PA211}}</ref>

	==== Bệnh dại ====		==== Bệnh dại ====

@@ Dòng 40: / Dòng 40: @@
 == Thời trẻ và giáo dục ==
-[[File:Louis Pasteur Geburtshaus in Dole.jpg|thumb|upright=0.6|left|Căn nhà ở Dole nơi Pasteur sinh ra]]
+[[File:Louis Pasteur Geburtshaus in Dole.jpg|thumb|left|upright=0.7|Căn nhà ở Dole nơi Pasteur sinh ra]]
 Louis Pasteur sinh ngày 27 tháng 12 năm 1822 ở [[Dole, Jura]], Pháp trong một gia đình [[Công giáo]] nghèo làm nghề thuộc da.<ref name="catholic intro"/> Ông là con thứ ba của Jean-Joseph Pasteur và Jeanne-Etiennette Roqui. Gia đình họ lần lượt chuyển đến [[Marnoz]] năm 1826 rồi [[Arbois]] năm 1827.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=6–7|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA6}}</ref><ref>{{cite book|last1=Robbins|first1=Louise|title=Louis Pasteur and the Hidden World of Microbes|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-512227-5|page=14|url=https://books.google.com/books?id=qUHuafXKKBEC&pg=PA14}}</ref> Pasteur bắt đầu học tiểu học vào năm 1831.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=8|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA8}}</ref>

@@ Dòng 42: / Dòng 42: @@
 Louis Pasteur sinh ngày 27 tháng 12 năm 1822 ở [[Dole, Jura]], Pháp trong một gia đình [[Công giáo]] nghèo làm nghề thuộc da.<ref name="catholic intro"/> Ông là con thứ ba của Jean-Joseph Pasteur và Jeanne-Etiennette Roqui. Gia đình họ lần lượt chuyển đến [[Marnoz]] năm 1826 rồi [[Arbois]] năm 1827.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=6–7|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA6}}</ref><ref>{{cite book|last1=Robbins|first1=Louise|title=Louis Pasteur and the Hidden World of Microbes|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-512227-5|page=14|url=https://books.google.com/books?id=qUHuafXKKBEC&pg=PA14}}</ref> Pasteur bắt đầu học tiểu học vào năm 1831.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=8|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA8}}</ref>
-Trong những năm đầu Pasteur là một học sinh trung bình và không quá chú tâm vào việc học bởi sở thích câu cá và phác họa.<ref name="catholic intro"/> Ông đã vẽ nhiều bức phấn màu cùng chân dung của cha mẹ, bạn bè, hàng xóm.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=12–13|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA12}}</ref> Pasteur học trung học tại Collège d'Arbois.<ref>{{cite book|last1=Robbins|first1=Louise|title=Louis Pasteur and the Hidden World of Microbes|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-512227-5|page=15|url=https://books.google.com/books?id=qUHuafXKKBEC&pg=PA15}}</ref> Tháng 10 năm 1838, ông rời Paris để gia nhập Pension Barbet nhưng dần trở nên nhớ nhà và quay về trong tháng 11.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=11–12|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA11}}</ref>
+Trong những năm đầu Pasteur là một học sinh trung bình và không quá chú tâm vào việc học bởi sở thích câu cá và phác họa.<ref name="catholic intro"/> Ông đã vẽ nhiều bức phấn màu cùng chân dung của cha mẹ, bạn bè, hàng xóm.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=12–13|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA12}}</ref> Pasteur học trung học tại Collège d'Arbois.<ref>{{cite book|last1=Robbins|first1=Louise|title=Louis Pasteur and the Hidden World of Microbes|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-512227-5|page=15|url=https://books.google.com/books?id=qUHuafXKKBEC&pg=PA15}}</ref> Tháng 10 năm 1838, ông đến Paris nhưng dần trở nên nhớ nhà và quay về trong tháng 11.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=11-12|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA11}}</ref>
 Vào năm 1839 Pasteur vào trường [[Collège Royal]] tại [[Besançon]] để học triết học và một năm sau giành học vị BLitt.<ref>{{cite book|last1=Keim|first1=Albert|last2=Lumet|first2=Louis|title=Louis Pasteur|date=1914|publisher=Frederick A. Stokes Company|pages=10, 12|url=https://archive.org/stream/louispasteur00keim#page/10/mode/2up}}</ref> Ông được bổ nhiệm làm trợ giáo tại cao đẳng Besançon trong khi tiếp tục theo đuổi học vị với chuyên ngành toán học.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=14, 17|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA14}}</ref> Ông đã không qua được bài kiểm tra đầu tiên vào năm 1841. Một năm sau ông đạt học vị ''[[baccalauréat scientifique]]'' (khoa học tổng hợp) từ Dijon nhưng với điểm số tầm thường ở môn hóa.<ref>{{cite book|last1=Debré|first1=Patrice|translator-last=Forster|translator-first=Elborg|title=Louis Pasteur|date=2000|publisher=JHU Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=19–20|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C&pg=PA19}}</ref>

@@ Dòng 111: / Dòng 111: @@
 === Đạo đức trong thí nghiệm ===
 Các thí nghiệm của Pasteur thường được viện dẫn là đi ngược lại [[y đức]], nhất là lần tiêm phòng cho Meister. Ông không hề có kinh nghiệm hành nghề y và quan trọng hơn là thiếu giấy phép hành nghề này. Việc làm như vậy thường được xem là mối đe dọa nghiêm trọng đến danh tiếng của ông.<ref>{{cite journal|last1=Geison|first1=Gerald L.|title=Pasteur, Roux, and Rabies: Scientific Clinical Mentalities|journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences|year=1990|volume=45|issue=3|pages=341–365|doi=10.1093/jhmas/45.3.341|pmid=2212608}}</ref><ref>{{cite book|last1=Forster|first1=Patrice Debré ; translated by Elborg|title=Louis Pasteur|year=2000|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore|isbn=978-0-8018-6529-9|pages=455–456|edition=Johns Hopkins pbk.|url=https://books.google.com/books?id=RzOcl-FLw30C}}</ref> [[Émile Roux]], cộng sự thân thiết nhất của Pasteur và có chứng chỉ nghề y, từ chối tham gia thử nghiệm lâm sàng có thể vì cho là nó không đúng đắn.<ref name=Jackson>{{cite book|editor-last=Jackson|editor-first=Alan C.|title=Rabies: Scientific Basis of the Disease and Its Management|year=2013|publisher=Academic Press|location=Amsterdam|isbn=978-0-12-397230-9|pages=3–6|url=https://books.google.com/books?id=e1UFMYVHCboC&pg=PA3|edition=3rd}}</ref> Mặc dù vậy Pasteur tiêm phòng cho Meister dưới sự giám sát chặt chẽ của các bác sĩ [[Jacques-Joseph Grancher]] và [[Alfred Vulpian]]. Ông không được phép cầm bơm tiêm nhưng theo dõi toàn bộ quá trình.<ref name=Wasik>{{cite book|last=Wasik|first=Bill|title=Rabid: A Cultural History of the World's Most Diabolical Virus|year=2013|publisher=Penguin Books|location=New York|isbn=978-1-101-58374-6|url=https://books.google.com/books?id=i8j30cXPKj8C&q=louis+pasteur+medical+license&pg=PT102|author2=Murphy, Monica}}</ref> Grancher là người thực hiện các mũi tiêm và ông đã biện hộ vấn đề này cho Pasteur trước Viện Hàn lâm Y học Quốc gia Pháp.<ref>{{cite journal|last=Gelfand|first=T|title=11 January 1887, the day medicine changed: Joseph Grancher's defense of Pasteur's treatment for rabies|journal=Bulletin of the History of Medicine|year=2002|volume=76|issue=4|pages=698–718|pmid=12446976|doi=10.1353/bhm.2002.0176|s2cid=33145788}}</ref>
 == Tham khảo ==
 {{Reflist}}

@@ Dòng 107: / Dòng 107: @@
 === Vắc-xin bệnh than ===
-Pasteur công khai tuyên bố phát triển thành công vắc-xin bệnh than vào năm 1881.<ref name=trueman/> Tuy nhiên người tạo ra vắc-xin đầu tiên là Jean Joseph Henri Toussaint. Toussaint phân lập vi khuẩn gây bệnh tả gà (sau này được đặt tên ''[[Pasteurella]]'' để vinh danh Pasteur) vào năm 1879 và đưa mẫu cho Pasteur, người đã sử dụng chúng cho những mục đích riêng.<ref>{{cite book|last1=Swabe|first1=Joanna|title=Animals, Disease and Human Society: Human-animal Relations and the Rise of Veterinary Medicine|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-67540-1|page=83|url=https://books.google.com/books?id=4WWGAgAAQBAJ&pg=PA83}}</ref> Vào ngày 12 tháng 7 năm 1880 Toussaint đệ trình thành quả sử dụng vắc-xin sống phòng bệnh than ở chó và cừu lên Viện Hàn lâm Khoa học Pháp.<ref>{{cite book|last=Jones|first=Susan D.|title=Death in a Small Package: A Short History of Anthrax|year=2010|publisher=JHU Press|isbn=978-1-4214-0252-9|page=69|url=https://books.google.com/books?id=mK72X-XkIKgC}}</ref> Vì lòng đố kỵ, Pasteur đã tranh giành khám phá bằng việc công khai trình bày phương pháp tạo miễn dịch tại Pouilly-le-Fort vào ngày 5 tháng 5 năm 1881.<ref name=Chevallier-Jussiau /> Pasteur đã nói dối về việc chuẩn bị vắc-xin bệnh than dùng trong thí nghiệm tại Pouilly-le-Fort, thực chất ông dùng kali dicromat theo cách như của Toussaint.<ref name=Geison1995/> Thử nghiệm quảng bá thành công và giúp Pasteur bán sản phẩm, thu về lợi ích và vinh quang.<ref name=Chevallier-Jussiau>{{cite journal|last=Chevallier-Jussiau|first=N|title=[Henry Toussaint and Louis Pasteur. Rivalry over a vaccine]|journal=Histoire des Sciences Médicales|year=2010|volume=44|issue=1|pages=55–64|pmid=20527335|url=http://www.biusante.parisdescartes.fr/sfhm/hsm/HSMx2010x044x001/HSMx2010x044x001x0055.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|last=Williams|first=E|title=The forgotten giants behind Louis Pasteur: contributions by the veterinarians Toussaint and Galtier|journal=Veterinary Heritage : Bulletin of the American Veterinary History Society|year=2010|volume=33|issue=2|pages=33–39|pmid=21466009}}</ref><ref>{{cite book|last=Flower|first=Darren R.|title=Bioinformatics for Vaccinology|year=2008|publisher=John Wiley & Sons|location=Chichester|isbn=978-0-470-69982-9|page=31|url=https://books.google.com/books?id=Rg6-T_1-LWkC}}</ref>
+Pasteur công khai tuyên bố phát triển thành công vắc-xin bệnh than vào năm 1881.<ref name=trueman/> Tuy nhiên người tạo ra vắc-xin đầu tiên là Jean Joseph Henri Toussaint. Toussaint phân lập vi khuẩn gây bệnh tả gà (sau này được đặt tên ''[[Pasteurella]]'' để vinh danh Pasteur) vào năm 1879 và đưa mẫu cho Pasteur, người đã sử dụng chúng cho những mục đích riêng.<ref>{{cite book|last1=Swabe|first1=Joanna|title=Animals, Disease and Human Society: Human-animal Relations and the Rise of Veterinary Medicine|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-67540-1|page=83|url=https://books.google.com/books?id=4WWGAgAAQBAJ&pg=PA83}}</ref> Vào ngày 12 tháng 7 năm 1880 Toussaint đệ trình thành quả sử dụng vắc-xin sống phòng bệnh than ở chó và cừu lên Viện Hàn lâm Khoa học Pháp.<ref>{{cite book|last=Jones|first=Susan D.|title=Death in a Small Package: A Short History of Anthrax|year=2010|publisher=JHU Press|isbn=978-1-4214-0252-9|page=69|url=https://books.google.com/books?id=mK72X-XkIKgC}}</ref> Vì lòng đố kỵ, Pasteur đã tranh giành khám phá bằng việc công khai trình bày phương pháp tạo miễn dịch tại Pouilly-le-Fort vào ngày 5 tháng 5 năm 1881.<ref name=Chevallier-Jussiau /> Pasteur đã nói dối về cách thức chuẩn bị vắc-xin bệnh than dùng trong thí nghiệm tại Pouilly-le-Fort, thực chất ông dùng kali dicromat theo cách như của Toussaint.<ref name=Geison1995/> Thử nghiệm quảng bá thành công và giúp Pasteur bán sản phẩm, thu về lợi ích và vinh quang.<ref name=Chevallier-Jussiau>{{cite journal|last=Chevallier-Jussiau|first=N|title=[Henry Toussaint and Louis Pasteur. Rivalry over a vaccine]|journal=Histoire des Sciences Médicales|year=2010|volume=44|issue=1|pages=55–64|pmid=20527335|url=http://www.biusante.parisdescartes.fr/sfhm/hsm/HSMx2010x044x001/HSMx2010x044x001x0055.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|last=Williams|first=E|title=The forgotten giants behind Louis Pasteur: contributions by the veterinarians Toussaint and Galtier|journal=Veterinary Heritage : Bulletin of the American Veterinary History Society|year=2010|volume=33|issue=2|pages=33–39|pmid=21466009}}</ref><ref>{{cite book|last=Flower|first=Darren R.|title=Bioinformatics for Vaccinology|year=2008|publisher=John Wiley & Sons|location=Chichester|isbn=978-0-470-69982-9|page=31|url=https://books.google.com/books?id=Rg6-T_1-LWkC}}</ref>
 == Tham khảo ==
 {{Reflist}}