Aeneis/đang phát triển - Lịch sử thay đổi

Taitamtinh: Taitamtinh đã đổi Aeneis thành Aeneis/đang phát triển: Quá 30 ngày chưa bình duyệt nên chuyển sang không gian bài đang phát triển

2020-11-15T02:55:37Z

Taitamtinh đã đổi Aeneis thành Aeneis/đang phát triển: Quá 30 ngày chưa bình duyệt nên chuyển sang không gian bài đang phát triển

Hadubrandlied vào lúc 22:14, ngày 11 tháng 11 năm 2020

2020-11-11T22:14:38Z

Hadubrandlied vào lúc 14:15, ngày 30 tháng 10 năm 2020

2020-10-30T14:15:14Z

Hadubrandlied vào lúc 19:16, ngày 25 tháng 10 năm 2020

2020-10-25T19:16:20Z

Hadubrandlied vào lúc 05:26, ngày 22 tháng 10 năm 2020

2020-10-22T05:26:15Z

Tttrung vào lúc 11:17, ngày 21 tháng 10 năm 2020

2020-10-21T11:17:05Z

Hadubrandlied vào lúc 08:20, ngày 15 tháng 10 năm 2020

2020-10-15T08:20:53Z

Hadubrandlied vào lúc 08:20, ngày 15 tháng 10 năm 2020

2020-10-15T08:20:17Z

Hadubrandlied vào lúc 12:29, ngày 14 tháng 10 năm 2020

2020-10-14T12:29:27Z

Hadubrandlied vào lúc 12:27, ngày 14 tháng 10 năm 2020

2020-10-14T12:27:19Z

@@ Dòng 26: / Dòng 26: @@
 | followed_by    =
 }}
-'''Aeneis''' (ajˈneːis) là nhan đề một [[sử thi]] bằng [[Latin|La văn]] do tác giả [[Vergilius]] sáng tác giai đoạn 29-19 TCN<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7NVFUi7G6TEC&q=29-19+BC|last=Magill|first=Frank N.|page=226|title=The Ancient World: Dictionary of World Biography, Volume 1|publisher=[[Routledge]]|year=2003|isbn=1135457409}}</ref>. Tác phẩm được học giới coi là xuất sắc nhất trong văn học [[Latin]] cổ điển<ref>{{cite book |last=Gaskell |first=Philip |authorlink=Philip Gaskell |date=1999 |title=Landmarks in Classical Literature |url=https://books.google.com/books?id=8wx2JHE_7j0C&pg=PA161 |location=Chicago |publisher=Fitzroy Dearborn |page=161 |isbn=1-57958-192-7}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.usu.edu/markdamen/1320anclit/chapters/11verg.htm |title=Chapter 11: Vergil and The Aeneid |last=Damen |first=Mark |date=2004 |accessdate=5 December 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ancienthistory.about.com/od/latinvergil/a/whyaeneid.htm |title=Why Read the Aeneid in Latin? |last=Gill |first=N. S. |publisher=About.com |accessdate=5 December 2016}}</ref>.
+'''Aeneis''' (ajˈneːis) là nhan đề [[sử thi]] [[Latin|La văn]] do tác gia [[Vergilius]] soạn giai đoạn 29-19 TCN<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7NVFUi7G6TEC&q=29-19+BC|last=Magill|first=Frank N.|page=226|title=The Ancient World: Dictionary of World Biography, Volume 1|publisher=[[Routledge]]|year=2003|isbn=1135457409}}</ref>. Tác phẩm được học giới coi là xuất sắc nhất trong văn học [[Latin]] cổ điển<ref>{{cite book |last=Gaskell |first=Philip |authorlink=Philip Gaskell |date=1999 |title=Landmarks in Classical Literature |url=https://books.google.com/books?id=8wx2JHE_7j0C&pg=PA161 |location=Chicago |publisher=Fitzroy Dearborn |page=161 |isbn=1-57958-192-7}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.usu.edu/markdamen/1320anclit/chapters/11verg.htm |title=Chapter 11: Vergil and The Aeneid |last=Damen |first=Mark |date=2004 |accessdate=5 December 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ancienthistory.about.com/od/latinvergil/a/whyaeneid.htm |title=Why Read the Aeneid in Latin? |last=Gill |first=N. S. |publisher=About.com |accessdate=5 December 2016}}</ref>.
 ==Lịch sử==
 Trong thời kì [[Cổ La Mã]], các nhà quyền quý thường tìm cách liên đới tổ tiên mình với một thần nhân nào trong thần phả Hi-La nhằm củng cố địa vị trong giới tinh anh xã hội. Ở thời điểm sau cái chết của dưỡng phụ [[Gaius Iulius Caesar]], [[chấp chính quan]] [[Gaius Iulius Caesar Octavianus]] có lẽ muốn dựng lên một huyền thoại làm lá chắn cho mình để đối phó những hiểm họa trong [[tam đầu chế]]. Khoảng năm 29 TCN, [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]] thuê một thi nhân ít tiếng tăm là [[Publius Vergilius Maro]] soạn một tác phẩm với mục đích chứng minh huyết thống thiêng liêng của mình.

@@ Dòng 36: / Dòng 36: @@
 Mặc dù còn nhiều khiếm khuyết, nhưng ''Aeneis'' được coi là sự kế tục xuất sắc những thiên cổ hùng văn ''[[Iliás]]'' và ''[[Odýsseia]]''<ref>E.G. Knauer, "Vergil's ''Aeneid'' and Homer", ''Greek, Roman, and Byzantine Studies'' 5 (1964) 61–84. Originating in [[Maurus Servius Honoratus|Servius]]'s observation, [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0053&query=book%3D%237 tufts.edu]</ref>, nhưng tác phẩm lại thiên về trữ tình hơn, cũng là văn bản cổ đại hoàn chỉnh nhất còn lưu lại đến nay. Thiên [[sử thi]] gồm 9896 câu, chia 12 tập. Cứ theo diễn tiến nội dung, có thể chia 2 phần, mỗi phần 6 tập.
-Tác phẩm lấy nhân vật [[Aineías]] làm trọng tâm và dõi theo hành trình đi tìm "miền đất hứa" của những hậu duệ [[Troía]].
+Tác phẩm lấy nhân vật [[Aineías]] làm trọng tâm và dõi theo hành trình đi tìm "miền đất hứa" của những hậu duệ [[Troía]]. [[Aineías]] vốn là con vương tử [[Ankhísēs]] xứ [[Dardanos]], bản thân [[Ankhísēs]] có họ đàng ngoại với vua Príamos thành [[Troía]]. Chủ đích [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]] coi trứ tác của mình như sự tiếp nối ''[[Iliás]]''.
 Thời trai trẻ, [[Ankhísēs]] có tướng mạo anh tuấn nên được nữ thần [[Aphrodite]] si mê. Sau này, [[Venus]] sinh cho [[Ankhísēs]] con trai và đặt là [[Aineías]] (vinh hiển). Dù không trực tiếp nuôi dưỡng [[Aineías]], nhưng bà hứa phù hộ mỗi khi chàng gặp nạn. [[Venus]] cũng đồng thời là vị thần được dân [[Troía]] phụng thờ.
@@ Dòng 45: / Dòng 43: @@
 Trong trận công thành cuối cùng, biết chắc [[Troía]] đã tận số, [[Venus]] bèn giăng khói mù cho quân [[Hi Lạp]] không bắt được [[Aineías]]. Phần [[Aineías]] dẫu đã toan liều mạng xông ra chiến đấu, nhưng vợ con níu chàng lại vì biết có ra cũng vô ích. [[Aineías]] bèn vác cha lên vai, dẫn vợ con cùng một số nạn dân chạy khỏi đô thành cháy nghi ngút sau lưng. Từ đây bắt đầu hành trình 10 năm đi tìm đất mới cho đoàn người tứ cố vô thân.
 * '''Phiêu bạt'''
-Đương lúc [[Aineías]] cùng quẫn không biết đi về đâu, [[Venus]] bèn hiện ra bảo chàng cứ nhằm hướng Tây, ắt có ngày tìm được miền đất mà ở đó chàng trở thành một dân lớn, các hậu duệ chàng sẽ làm vua thế gian và phục được mối thù [[Troía]].
+Đương lúc [[Aineías]] cùng quẫn không biết đi về đâu, [[Venus]] bèn hiện ra bảo chàng cứ nhằm hướng Tây, ắt có ngày tìm được miền đất mà ở đó chàng trở thành một dân lớn, các hậu duệ chàng sẽ làm vua thế gian và phục được mối thù [[Troía]]. Thuyền [[Aineías]] loanh quanh các đảo nay thuộc Đông [[Địa Trung Hải]], gặp muôn vàn gian nguy, có cả quái vật gây hại, nhưng rốt cuộc cập bờ biển nay là [[Bắc Phi]].
 * '''Carthāgō'''
 Ở [[Carthāgō]], [[Aineías]] bệ kiến nữ hoàng [[Dido]] lừng danh vì nhan sắc và trí tuệ, bèn kể cho cả triều đình nghe bước đường phiêu lưu của mình. Từ đó, [[Dido]] đem lòng yêu [[Aineías]] và muốn chàng ở bên mình mãi. Trong một chuyến đi săn của hai người, [[Aineías]] được thần [[Mercury]] hạ lệnh phải rời [[Carthāgō]] trong đêm để tiếp tục sứ mạng vinh quang. [[Dido]] phát hiện nhưng không cản được, quẫn chí bèn lấy thanh gươm của [[Aineías]] mà tự sát. Bà gieo lời nguyền rằng các hậu duệ bà và các hậu duệ [[Aineías]] sẽ đời đời gây thù chuốc oán nhau.
@@ Dòng 63: / Dòng 59: @@
 ==Văn hóa==
 [[Hình:Lille Wicar Virgile.JPG|nhỏ|phải|222px|Điển tích ''Tu Marcellus eris'' - [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]] đọc ''Aeneis'' cho sa hoàng [[Augustus]] và sa hậu [[Octavia]] nghe.]]
-So với ''[[Iliás]]'' và ''[[Odýsseia]]'', ''Aeneis'' bớt bạo lực cũng như yếu tố siêu linh hơn. Tác phẩm ghi lại nhiều sự kiện trọng đại của [[lịch sử La Mã]] thời cộng hòa, đồng thời bảo lưu nhiều giá trị đạo đức truyền thống của người [[La Mã]]. ''Aeneis'' nhìn chung khơi lại niềm hãnh diện của vị thế công dân [[La Mã]] và cũng mở ra kỉ nguyên thịnh vượng của [[văn nghệ]] thời đế quốc.
+So với ''[[Iliás]]'' và ''[[Odýsseia]]'', ''Aeneis'' bớt bạo lực cũng như yếu tố siêu linh hơn. Tác phẩm ghi lại nhiều sự kiện trọng đại của [[lịch sử La Mã]] thời cộng hòa, đồng thời bảo lưu nhiều giá trị đạo đức truyền thống của người [[La Mã]]. ''Aeneis'' nhìn chung khơi lại niềm hãnh diện của vị thế công dân [[La Mã]] và cũng mở ra kỉ nguyên thịnh vượng của [[văn nghệ]] thời đế quốc. Đây là trứ tác được lưu hành phổ biến nhất trong thời [[La Mã đế quốc]] và còn gây ảnh hưởng ở [[Âu châu]] [[trung đại]]. Tuy nhiên, phải tới cận đại, giá trị [[nghệ thuật]] của nó mới được quan tâm nghiên cứu.
 Trong lịch sử nhân loại, ''Aeneis'' là tác phẩm [[văn nghệ]] tiên phong được ra đời theo hình thức đặt hàng. Cũng được coi là thành tố đảm bảo tính chính thống của triều đại Iulii-Claudii. Nhưng vượt những toan tính [[chính trị]] nhất thời, tác phẩm để lại cho [[văn hóa]] [[Tây phương]] một truyền thống [[văn nghệ]] quý báu.

@@ Dòng 74: / Dòng 74: @@
 * ''[[Odýsseia]]''
 ==Liên kết==
-{{reflist|4}}
+{{cước chú|4}}
 ===Tài liệu===
 * Buckham, Philip Wentworth; Spence, Joseph; Holdsworth, Edward; Warburton, William; Jortin, John, [https://archive.org/details/miscellaneavirg00jortgoog ''Miscellanea Virgiliana: In Scriptis Maxime Eruditorum Virorum Varie Dispersa, in Unum Fasciculum Collecta''], Cambridge: Printed for W. P. Grant; 1825.

@@ Dòng 70: / Dòng 70: @@
 Tại [[Việt Nam]], ''Aeneis'' được bà Nguyễn Bích Như dịch qua bản [[Anh văn]] của tác gia G. Chandon, phát hành qua Nhà xuất bản Mũi Cà Mau năm 1986 dưới nhan đề ''Thần thoại La Mã''. Năm 2017, dịch phẩm này được Công ty Sách Huy Hoàng phối hợp Nhà xuất bản Phụ Nữ hiệu đính và tái bản.
-==Xem thêm==
+==Tham khảo==
 * ''[[Iliás]]''
 * ''[[Odýsseia]]''
-==Tham khảo==
+==Liên kết==
 {{reflist|4}}
 ===Tài liệu===

@@ Dòng 1: / Dòng 1: @@
-{{Infobox book
+{{mới}}{{Infobox book
 | name           = Aeneis<br>Αινειάδα
 | image          = Aeneas wounded MAN Napoli Inv9009.jpg

@@ Dòng 30: / Dòng 30: @@
 Trong thời kì [[Cổ La Mã]], các nhà quyền quý thường tìm cách liên hệ tổ tiên mình với một thần nhân nào trong thần phả Hi-La nhằm củng cố địa vị trong giới tinh anh xã hội. Ở thời điểm sau cái chết của dưỡng phụ [[Gaius Iulius Caesar]], [[chấp chính quan]] [[Gaius Iulius Caesar Octavianus]] có lẽ muốn dựng lên một huyền thoại làm lá chắn cho mình để đối phó những hiểm họa trong [[tam đầu chế]]. Khoảng năm 29 TCN, [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]] thuê một thi nhân ít tiếng tăm là [[Publius Vergilius Maro]] soạn một tác phẩm với mục đích chứng minh huyết thống thiêng liêng của mình.
-Thực tế, trong nhiều thế hệ trước, gia tộc [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]] đã nhiều lần tuyên bố là hậu duệ nữ thần [[Aphrodite]] - biểu tượng nhan sắc và ái tình. Tuy nhiên, thể yêu cầu của [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]], [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]] phải làm thế nào chứng minh rằng, dòng dõi [[Venus]] (hay đích đáng là tổ tiên [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]]) đã kiến thành [[Roma]], nhằm đảm bảo tính chính thống trong quyền lực của [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]].
+Thực tế, trong các thế hệ trước, gia tộc [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]] đã nhiều lần tuyên bố là hậu duệ nữ thần [[Aphrodite]] - biểu tượng nhan sắc và ái tình. Tuy nhiên, thể yêu cầu của [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]], [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]] phải làm thế nào chứng minh rằng, dòng dõi [[Venus]] (hay đích đáng là tổ tiên [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]]) đã kiến thành [[Roma]], nhằm đảm bảo tính chính thống trong quyền lực của [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]].
 Sau nhiều ngày suy ngẫm, [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]] quyết định dựa vào [[thi pháp]] ''[[Iliás]]'' và một phần ''[[Odýsseia]]'' được cho là của thi sĩ mù [[Hómēros]] để sáng tạo [[sử thi]] '''Aeneis'''<ref>{{cite web|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?ParagraphID=dto |title=History of Latin Literature |encyclopedia=HistoryWorld |accessdate=5 December 2016}}</ref>, nhưng bằng [[Latin|La văn]]. Tác phẩm được soạn trên giấy da dê - một phương tiện kí chú tương đối đắt đương thời. Tuy nhiên trong 10 năm 29-19 TCN, [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]] trải qua rất nhiều lần chữa thảo bản, cứ soạn xong lại đốt. Năm 19 TCN, trong một chuyến đi biển, [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]] mất trên thuyền. [[Gaius Iulius Caesar Octavianus|Octavianus]] (bấy giờ đã tuyên bố [[đệ nhất công dân]], nói cách khác là [[sa hoàng]]) sai hai thi sĩ [[Lucius Varius Rufus]] và [[Plotius Tucca]] tập hợp các thủ cảo của [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]], nhuận sắc rồi cho ấn hành khắp đế quốc.

@@ Dòng 2: / Dòng 2: @@
 | name           = Aeneis<br>Αινειάδα
 | image          = Aeneas wounded MAN Napoli Inv9009.jpg
-| caption        = Cụ [[Iápygos]] trị thương cho [[Aineías]]. Bích họa giai đoạn 45-79 SCN tại [[Pompeii]].
+| caption        = Cụ [[Iápygos]] trị thương cho [[Aineías]]. Bích họa giai đoạn 45-79 SCN tại cổ tích [[Pompeii]].
 | alt            =
 | author         = [[Publius Vergilius Maro]]