Đức Quốc xã - Lịch sử thay đổi

Marrella: Tạm giữ phần tóm tắt do nội dung không kiểm chứng + quá dài

2024-05-14T02:01:37Z

Tạm giữ phần tóm tắt do nội dung không kiểm chứng + quá dài

Xem thay đổi

Marrella: /* Văn hóa */

2021-01-02T01:40:17Z

Văn hóa

Marrella: /* Di sản */

2021-01-01T16:17:49Z

Di sản

Marrella: /* Thế chiến thứ Hai */

2021-01-01T15:52:48Z

Thế chiến thứ Hai

Marrella: /* Tham khảo */

2021-01-01T14:26:28Z

Tham khảo

Xem thay đổi

Marrella: /* Chú giải */

2021-01-01T14:23:57Z

Chú giải

Marrella: /* Các lãnh thổ chiếm đóng */

2021-01-01T14:11:56Z

Các lãnh thổ chiếm đóng

Marrella: /* Thay đổi về lãnh thổ */

2021-01-01T13:46:59Z

Thay đổi về lãnh thổ

Marrella: /* Thay đổi về lãnh thổ */

2021-01-01T13:42:39Z

Thay đổi về lãnh thổ

Marrella: /* Thay đổi về lãnh thổ */

2021-01-01T13:37:22Z

Thay đổi về lãnh thổ

@@ Dòng 498: / Dòng 498: @@
 === Kiểm duyệt ===
 [[File:Bundesarchiv Bild 102-14597, Berlin, Opernplatz, Bücherverbrennung.jpg|thumb|left|upright=0.9|Một buổi đốt sách vào ngày 10 tháng 5 năm 1933 ở Berlin, mục tiêu là sách của các tác giả Do Thái và tả khuynh{{sfn|Evans|2005|p=16}}]]
-Nhà nước quản lý báo chí tương tự như những phương tiện truyền thông khác. Phòng Báo chí đóng cửa hoặc mua lại những tờ báo và nhà xuất bản. Đến năm 1939 Bộ Tuyên truyền đã trực tiếp sở hữu hơn hai phần ba số báo và tạp chí.{{sfn|Evans|2005|pp=143–144}} [[Alfred Rosenberg]], tác giả cuốn ''[[Thần thoại Thế kỷ Hai Mươi]]'' tán dương sự ưu việt của người Bắc Âu, đảm nhiệm vai trò chủ biên tờ nhật báo ''[[Völkischer Beobachter]]'' (Quan sát viên Sắc tộc) của Đảng Quốc xã.{{sfn|Shirer|1960|p=149}} Goebbels kiểm soát dịch vụ điện tín và một mực yêu cầu tất cả tờ báo ở Đức chỉ cho đăng nội dung có lợi cho chế độ. Bộ Tuyên truyền của Goebbels phát đi hàng chục chỉ thị mỗi tuần liên quan đến những gì nên hay không nên đăng tải. Những tờ báo nổi bật tuân thủ chỉ thị một cách chặt chẽ, nhất là với những nội dung không nên đăng.{{sfn|Dussel|2010|pp=545, 555–557}} Lượng độc giả báo chí giảm mạnh một phần bởi chất lượng nội dung giảm sút và truyền thanh đang ngày một phổ biến.{{sfn|Evans|2005|pp=146–147}} Càng về cuối cuộc chiến công tác tuyên truyền càng kém hiệu quả do người dân đã có thể tiếp cận thông tin từ những luồng không chính thức.{{sfn|Dussel|2010|pp=561}}
+Nhà nước quản lý báo chí tương tự như những phương tiện truyền thông khác. Phòng Báo chí đóng cửa hoặc mua lại những tờ báo và nhà xuất bản. Đến năm 1939 Bộ Tuyên truyền đã trực tiếp sở hữu hơn hai phần ba số báo và tạp chí.{{sfn|Evans|2005|pp=143–144}} [[Alfred Rosenberg]], tác giả cuốn ''[[Thần thoại Thế kỷ Hai Mươi]]'' tán dương sự ưu việt của người Bắc Âu, đảm nhiệm vai trò chủ biên tờ nhật báo ''[[Völkischer Beobachter]]'' (Quan sát viên Sắc tộc) của Đảng Quốc xã.{{sfn|Shirer|1960|p=149}} Goebbels kiểm soát dịch vụ điện tín và một mực yêu cầu tất cả tờ báo ở Đức chỉ cho đăng nội dung có lợi cho chế độ. Bộ Tuyên truyền của Goebbels phát đi hàng chục chỉ thị mỗi tuần liên quan đến những gì nên hay không nên đăng tải. Những tờ báo nổi bật tuân thủ chỉ thị một cách chặt chẽ, nhất là với những nội dung không nên đăng.{{sfn|Dussel|2010|pp=545, 555–557}} Lượng độc giả báo chí giảm mạnh một phần bởi chất lượng nội dung giảm sút và truyền thanh đang ngày một phổ biến.{{sfn|Evans|2005|pp=146–147}} Càng về cuối cuộc chiến công tác tuyên truyền càng kém hiệu quả do người dân đã có thể tiếp cận thông tin từ những luồng không chính thống.{{sfn|Dussel|2010|pp=561}}
 Các tác giả viết sách lũ lượt rời bỏ đất nước và một số người đã viết tài liệu phê phán chế độ trong thời gian lưu vong. Goebbels khuyến nghị số tác giả còn lại tập trung vào chủ đề thần thoại Đức cùng quan niệm [[máu và đất]]. Đến hết năm 1933 chế độ đã cấm lưu truyền hơn một ngàn cuốn sách mà hầu hết là của tác giả Do Thái hoặc mô tả những nhân vật Do Thái.{{sfn|Evans|2005|pp=152–159}} Những hoạt động đốt sách diễn ra, tiêu biểu là trong đêm ngày 10 tháng 5 năm 1933.{{sfn|Evans|2005|p=16}} Hàng chục ngàn cuốn sách của nhiều nhân vật như [[Albert Einstein]], [[Sigmund Freud]], [[Helen Keller]], [[Alfred Kerr]], [[Marcel Proust]], [[Erich Maria Remarque]], [[Upton Sinclair]], [[Jakob Wassermann]], [[H. G. Wells]], [[Émile Zola]] bị đốt công khai. Văn chương hướng đến chủ nghĩa hòa bình, theo đuổi những giá trị tự do, dân chủ, ủng hộ Cộng hòa Weimar, hay có tác giả là người Do Thái đều bị thiêu hủy.{{sfn|Shirer|1960|p=241}}
@@ Dòng 508: / Dòng 508: @@
 Hitler tin rằng [[nghệ thuật trừu tượng]], [[phong trào Dada]], [[chủ nghĩa biểu hiện]] và [[nghệ thuật hiện đại]] là suy đồi và điều này trở thành nền tảng cho chính sách.{{sfn|Evans|2005|p=168}} Nhiều giám đốc bảo tàng nghệ thuật bị cách chức vào năm 1933 và thay thế bằng đảng viên quốc xã.{{sfn|Evans|2005|p=169}} Chính quyền dỡ bỏ khoảng 6.500 tác phẩm nghệ thuật hiện đại khỏi các bảo tàng và thay bằng những tác phẩm đã qua chọn lọc.{{sfn|Shirer|1960|pp=243–244}} Triển lãm trưng bày tác phẩm bị loại bỏ mang những tên kiểu như "Sự suy đồi trong Nghệ thuật" được tổ chức ở mười sáu thành phố khác nhau tính đến năm 1935. Goebbels cũng tổ chức [[Triển lãm Nghệ thuật Suy đồi]] ở Munich từ tháng 7 đến tháng 11 năm 1937 và xem ra rất thành công khi thu hút tới hơn hai triệu lượt khách.{{sfn|Evans|2005|pp=171, 173}}
-Nhà soạn nhạc [[Richard Strauss]] được bổ nhiệm làm chủ tịch ''[[Reichsmusikkammer]]'' (Phòng Âm nhạc Đế chế) thành lập vào tháng 11 năm 1933.{{sfn|Evans|2005|p=187}} Tương tự những hình thức nghệ thuật khác, quốc xã loại ra những nhạc sĩ có dòng dõi không thể chấp nhận và đa phần không tán thành âm nhạc quá hiện đại hay vô điệu.{{sfn|Evans|2005|p=199}} [[Jazz]] được xem là dòng nhạc đặc biệt không phù hợp và những nhạc sĩ jazz nước ngoài đã rời bỏ đất nước hoặc bị trục xuất.{{sfn|Evans|2005|p=204}} Hitler thích nhạc của [[Richard Wagner]], nhất là những bản nhạc dựa trên thần thoại Đức hay câu chuyện anh hùng. Ông tham dự [[Liên hoan Bayreuth]] hàng năm từ 1933 đến 1942.{{sfn|Evans|2005|pp=199–200}}
+Nhà soạn nhạc [[Richard Strauss]] được bổ nhiệm làm chủ tịch ''[[Reichsmusikkammer]]'' (Phòng Âm nhạc Đế chế) thành lập vào tháng 11 năm 1933.{{sfn|Evans|2005|p=187}} Tương tự những hình thức nghệ thuật khác, quốc xã loại ra những nhạc sĩ có dòng dõi không thể chấp nhận và nhìn chung không tán thành âm nhạc quá hiện đại hay vô điệu.{{sfn|Evans|2005|p=199}} [[Jazz]] được xem là dòng nhạc đặc biệt không phù hợp và những nhạc sĩ jazz nước ngoài đã rời bỏ đất nước hoặc bị trục xuất.{{sfn|Evans|2005|p=204}} Hitler thích nhạc của [[Richard Wagner]], nhất là những bản nhạc dựa trên thần thoại Đức hay câu chuyện anh hùng. Ông tham dự [[Liên hoan Bayreuth]] hàng năm từ 1933 đến 1942.{{sfn|Evans|2005|pp=199–200}}
 === Điện ảnh ===

@@ Dòng 519: / Dòng 519: @@
 == Di sản ==
 [[File:Defendants in the dock at the Nuremberg Trials.jpg|thumb|upright=0.8|Các bị cáo tại tòa án Nuremberg]]
-Các cường quốc Đồng minh đã lập ra những phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh, khởi đầu là [[tòa án Nuremberg|Nuremberg]] diễn ra từ tháng 11 năm 1945 đến tháng 10 năm 1946 xét xử 23 quan chức quốc xã hàng đầu. Họ bị cáo buộc bốn tội danh: âm mưu thực hiện tội ác, tội ác chống hòa bình, tội ác chiến tranh và tội ác chống nhân loại; vi phạm những luật lệ quốc tế về chiến tranh.{{sfn|Evans|2008|p=741}} Chỉ ba bị cáo không bị kết tội và mười hai người nhận án tử hình.{{sfn|Shirer|1960|p=1143}} Từ năm 1946 đến 1949 có thêm mười hai phiên tòa xử 184 bị cáo,{{sfn|Evans|2008|p=741}} phe Đồng minh điều tra 3.887 trường hợp trong đó 489 được đem ra xét xử. Kết quả 1.426 người bị kết tội, 297 án tử hình và 279 án chung thân, những người còn lại nhận bản án nhẹ hơn. Khoảng 65% án tử hình được thực thi.{{sfn|Marcuse|2001|p=98}} Ba Lan tích cực hơn các nước khác trong khoản điều tra tội ác chiến tranh, một ví dụ là họ đã theo đuổi 673 trên tổng số 789 nhân viên Auschwitz bị đưa ra xét xử.{{sfn|Rees|2005|pp=295–96}}
+Các cường quốc Đồng minh đã lập ra những phiên tòa xét xử tội ác chiến tranh, khởi đầu là [[tòa án Nuremberg|Nuremberg]] diễn ra từ tháng 11 năm 1945 đến tháng 10 năm 1946 xét xử 23 quan chức quốc xã hàng đầu. Họ bị cáo buộc bốn tội danh: âm mưu thực hiện tội ác, tội ác chống hòa bình, tội ác chiến tranh và tội ác chống nhân loại; vi phạm những luật lệ quốc tế về chiến tranh.{{sfn|Evans|2008|p=741}} Chỉ ba bị cáo không bị kết tội và mười hai người nhận án tử hình.{{sfn|Shirer|1960|p=1143}} Từ năm 1946 đến 1949 có thêm mười hai phiên tòa xử 184 bị cáo,{{sfn|Evans|2008|p=741}} phe Đồng minh điều tra 3.887 trường hợp trong đó 489 được đem ra xét xử. Kết quả 1.426 người bị kết tội, 297 án tử hình và 279 án chung thân, những người còn lại nhận bản án nhẹ hơn. Khoảng 65% án tử hình được thực thi.{{sfn|Marcuse|2001|p=98}} Ba Lan tích cực hơn các nước khác trong khoản điều tra tội ác chiến tranh, một ví dụ là họ đã truy tố 673 trên tổng số 789 nhân viên Auschwitz.{{sfn|Rees|2005|pp=295–96}}
-Cương lĩnh chính trị mà Hitler và những người quốc xã theo đuổi đã gây ra một cuộc chiến tranh thế giới, để lại phía sau một châu Âu kiệt quệ, hoang tàn mà ngay bản thân nước Đức cũng bị tàn phá nặng nề.{{sfn|Fischer|1995|p=569}} Số dân thường thiệt mạng trong Thế chiến thứ Hai là lớn chưa từng có trong lịch sử chiến tranh.{{sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Chứng kiến những gì diễn ra, hầu hết mọi người đều cho rằng ý thức hệ quốc xã và những điều mà chế độ từng làm là cực kỳ vô đạo.{{sfn|Kershaw|2000a|pp=1–6}} Các nhà sử học, triết gia và chính trị gia thường dùng từ "quỷ dữ" để mô tả Hitler và chế độ quốc xã.{{sfn|Welch|2001|p=2}} Sau này, chủ đề Đức Quốc xã vẫn tiếp tục thu hút truyền thông và giới học thuật. Sử gia Richard Evans nhận xét đó là thời đại "có sức lôi cuốn hầu như phổ quát bởi quan điểm phân biệt chủng tộc tàn bạo của nó như một lời cảnh tỉnh đến toàn thể nhân loại".{{sfn|Evans|2009|p=56}} Hành động trưng bày hay sử dụng những biểu tượng quốc xã như cờ, [[chữ vạn]], hay kiểu chào là bất hợp pháp ở Đức và Áo.{{sfn|''Strafgesetzbuch'', section 86a}}
+Cương lĩnh chính trị mà Hitler và những người quốc xã theo đuổi đã gây ra một cuộc chiến tranh thế giới, để lại phía sau một châu Âu kiệt quệ, hoang tàn mà ngay bản thân nước Đức cũng bị tàn phá nặng nề.{{sfn|Fischer|1995|p=569}} Số dân thường thiệt mạng trong Thế chiến thứ Hai là lớn chưa từng có trong lịch sử chiến tranh.{{sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Chứng kiến những gì diễn ra, hầu hết mọi người đều cho rằng ý thức hệ quốc xã và những điều mà chế độ từng làm là cực kỳ vô đạo.{{sfn|Kershaw|2000a|pp=1–6}} Các nhà sử học, triết gia và chính trị gia thường dùng từ "quỷ dữ" để mô tả Hitler và chế độ quốc xã.{{sfn|Welch|2001|p=2}} Sau này, chủ đề Đức Quốc xã vẫn tiếp tục thu hút truyền thông và giới học thuật. Sử gia Richard Evans nhận xét đó là thời đại "có sức lôi cuốn hầu như phổ quát bởi quan điểm phân biệt chủng tộc tàn bạo của nó như một lời cảnh tỉnh đến toàn thể nhân loại".{{sfn|Evans|2009|p=56}} Hành động phô bày hay sử dụng những biểu tượng quốc xã như cờ, [[chữ vạn]], hay kiểu chào là bất hợp pháp ở Đức và Áo.{{sfn|''Strafgesetzbuch'', section 86a}}
-Công cuộc phi quốc xã hóa do phe Đồng minh khởi xướng nhắm đến loại bỏ những cựu đảng viên quốc xã chỉ thành công một phần do nhu cầu chuyên gia ở các lĩnh vực như y tế và kỹ thuật là quá lớn. Tuy nhiên hành vi biểu hiện quan điểm quốc xã không được chấp nhận và những ai phạm phải điều này đều bị đuổi việc.{{sfn|Evans|2008|pp=748–749}} Thời kỳ sau chiến tranh đến hết thập niên 1950, người dân né tránh nói về chế độ quốc xã hay trải nghiệm thời chiến của họ. Trong khi gần như mọi gia đình chịu tổn thất trong chiến tranh đều có một câu chuyện để kể, họ đã giấu đi những trải nghiệm và cảm thấy mang chung lỗi lầm dù cho không trực tiếp dính dáng đến những tội ác chiến tranh.{{sfn|Sontheimer|2005}}
+Công cuộc phi quốc xã hóa do phe Đồng minh khởi xướng nhắm đến loại bỏ những cựu đảng viên quốc xã chỉ thành công một phần do nhu cầu chuyên gia ở các lĩnh vực như y tế và kỹ thuật là quá lớn. Tuy nhiên hành vi biểu hiện quan điểm quốc xã không được chấp nhận và những ai phạm phải điều này đều bị đuổi việc.{{sfn|Evans|2008|pp=748–749}} Thời kỳ sau chiến tranh đến hết thập niên 1950, người dân né tránh nói về chế độ quốc xã hay trải nghiệm thời chiến của họ. Trong khi gần như mọi gia đình chịu tổn thất trong chiến tranh đều có một câu chuyện để kể, họ đã giấu đi những trải nghiệm và cảm thấy mang chung lỗi lầm dù cho không trực tiếp dính líu đến những tội ác chiến tranh.{{sfn|Sontheimer|2005}}
-Phiên tòa xử [[Adolf Eichmann]] năm 1961 và loạt chương trình truyền hình ngắn tập ''Holocaust'' năm 1979 đã phơi bày công cuộc ''[[Vergangenheitsbewältigung]]'' (Vượt qua quá khứ) trước mặt nhiều người dân Đức.{{sfn|''The Economist''|2015}}{{sfn|Sontheimer|2005}} Kiến thức về Đức Quốc xã được đưa vào chương trình học từ những năm 1970 và mọi người bắt đầu tìm hiểu trải nghiệm của những thành viên gia đình họ. Việc nghiên cứu về thời đại và tinh thần sốt sắng xem xét nghiêm túc những sai lầm của nó đã dẫn tới sự phát triển của một nền dân chủ mạnh ở Đức nhưng đâu đó vẫn còn vương vãi tư tưởng tân quốc xã và bài Do Thái ngầm.{{sfn|Sontheimer|2005}}
+Phiên tòa xử [[Adolf Eichmann]] năm 1961 và loạt chương trình truyền hình ngắn tập ''Holocaust'' năm 1979 đã phơi bày công cuộc ''[[Vergangenheitsbewältigung]]'' (Vượt qua quá khứ) ra trước nhiều người dân Đức.{{sfn|''The Economist''|2015}}{{sfn|Sontheimer|2005}} Kiến thức về Đức Quốc xã được đưa vào chương trình học từ những năm 1970 và mọi người bắt đầu tìm hiểu trải nghiệm của những thành viên gia đình họ. Công tác nghiên cứu về thời đại và tinh thần sốt sắng xem xét nghiêm túc những sai lầm của nó đã mang đến một nền dân chủ mạnh ở Đức nhưng đâu đó vẫn còn vương vãi tư tưởng tân quốc xã và bài Do Thái ngầm.{{sfn|Sontheimer|2005}}
-Vào năm 2017 một cuộc khảo sát của Körber-Stiftung phát hiện 40 phần trăm thiếu niên 14 tuổi ở Đức không biết [[trại tập trung Auschwitz|Auschwitz]] là gì.{{sfn|Goebel|2017}} Nhà báo Alan Posener cho rằng "chứng quên lịch sử" đang tăng một phần là do ngành truyền hình và phim ảnh thất bại trong việc phản ánh chính xác lịch sử đất nước.{{sfn|Posener|2018}}
+Vào năm 2017 một cuộc khảo sát của Körber-Stiftung phát hiện 40 phần trăm thiếu niên 14 tuổi ở Đức không biết [[trại tập trung Auschwitz|Auschwitz]] là gì.{{sfn|Goebel|2017}} Nhà báo Alan Posener cho rằng "chứng quên lịch sử" đang tăng một phần là do ngành điện ảnh và truyền hình thất bại trong việc phản ánh chính xác lịch sử đất nước.{{sfn|Posener|2018}}
 == Tham khảo ==

@@ Dòng 225: / Dòng 225: @@
 | width     = 260
 | image1    = Second world war europe animation large de.gif
-| image2    = World War II in Europe, 1942.svg
+| image2    = World War II in Europe, 1942-vi.svg
 | footer    = (Hình trên) Ảnh động diễn tả chuỗi sự kiện ở châu Âu trong suốt chiến tranh thế giới thứ Hai<br />(Hình dưới) Đức Quốc xã và đồng minh tại đỉnh cao thắng lợi, 1942}}
 ==== Chính sách đối ngoại ====

@@ Dòng 544: / Dòng 544: @@
 | name = statistics
 | Vào năm 1939, diện tích của Đức trước khi tiếp quản hai địa bàn mà nước này từng quản lý trước hòa ước Versailles là Alsace-Lorraine, Danzig và Hành lang Ba Lan là 633.786 km<sup>2</sup>. Xem {{harvnb|Statistisches Jahrbuch|2006}}.
 }}
 {{efn

@@ Dòng 280: / Dòng 280: @@
 === Các lãnh thổ chiếm đóng ===
-[[File:Public execution of 54 Poles in Rożki (1942).jpg|thumb|left|upright=0.7|Hành hình công khai 54 người Ba Lan ở [[Rożki]] (gần [[Radom]]), Ba Lan, 1942]]
+[[File:Public execution of 54 Poles in Rożki (1942).jpg|thumb|left|upright=0.6|Hành hình công khai 54 người Ba Lan ở [[Rożki]] (gần [[Radom]]), Ba Lan, 1942]]
-{{clear}}
 == Chính trị ==

@@ Dòng 273: / Dòng 273: @@
 == Địa lý ==
 === Thay đổi về lãnh thổ ===
-Sau thất bại trong Chiến tranh thế giới thứ Nhất và vì điều khoản của hòa ước Versailles, Đức đã để mất [[Elsass-Lothringen]], [[Nordschleswig]], và [[Memelland]]. Saarland trở thành vùng bảo hộ của Pháp kèm theo điều kiện cư dân của nó sau này sẽ quyết định gia nhập nước nào bằng một cuộc trưng cầu dân ý. Ba Lan trở thành quốc gia độc lập và giáp biển nhờ Hành lang Ba Lan mới hình thành ngăn cách Phổ và phần còn lại của nước Đức. Danzig giờ là thành phố tự do.{{sfn|Evans|2003|p=62}}
+Sau thất bại trong Chiến tranh thế giới thứ Nhất cùng hòa ước Versailles hệ quả, Đức đã để mất [[Elsass-Lothringen]], [[Nordschleswig]], và [[Memelland]]. Saarland trở thành vùng bảo hộ của Pháp kèm theo điều kiện cư dân của nó sau này sẽ quyết định gia nhập nước nào bằng một cuộc trưng cầu dân ý. Ba Lan trở thành quốc gia độc lập và giáp biển nhờ Hành lang Ba Lan mới hình thành ngăn cách Phổ và phần còn lại của nước Đức. Danzig giờ là thành phố tự do.{{sfn|Evans|2003|p=62}}
 Đức giành lại Saarland nhờ cuộc trưng cầu dân ý tổ chức năm 1935 và thôn tính Áo trong ''Anschluss'' năm 1938.{{sfn|Evans|2005|pp=623, 646–652}} Hiệp ước Munich 1938 đã trao cho Đức Sudetenland và sáu tháng sau họ chiếm nốt phần còn lại của Tiệp Khắc.{{sfn|Evans|2005|pp=671–674}} Đứng trước nguy cơ bị xâm lược bằng đường biển, Litva đã phải giao nộp quận Memel vào tháng 3 năm 1939.{{sfn|Shirer|1960|pp=461–462}}
 Giai đoạn 1939 đến 1941, Đức đã xâm lược Ba Lan, Đan Mạch, Na Uy, Pháp, Luxembourg, Hà Lan, Bỉ, Nam Tư, Hy Lạp, và Liên Xô.{{sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Tháng 4 năm 1941 Đức sáp nhập một phần miền bắc Nam Tư.{{sfn|Tomasevich|1975|p=52–53}}{{sfn|Richter|1998|p=616}} Mussolini nhượng lại [[Trieste]], [[Nam Tyrol]], và [[Istria]] cho Đức vào năm 1943.{{sfn|Shirer|1960|p=1005}}
 == Chính trị ==

← Phiên bản cũ		Phiên bản lúc 13:42, ngày 1 tháng 1 năm 2021
Dòng 276:		Dòng 276:

	Đức giành lại Saarland nhờ cuộc trưng cầu dân ý tổ chức năm 1935 và thôn tính Áo trong ''Anschluss'' năm 1938.{{sfn\|Evans\|2005\|pp=623, 646–652}} Hiệp ước Munich 1938 đã trao cho Đức Sudetenland và sáu tháng sau họ chiếm nốt phần còn lại của Tiệp Khắc.{{sfn\|Evans\|2005\|pp=671–674}} Đứng trước nguy cơ bị xâm lược bằng đường biển, Litva đã phải giao nộp quận Memel vào tháng 3 năm 1939.{{sfn\|Shirer\|1960\|pp=461–462}}		Đức giành lại Saarland nhờ cuộc trưng cầu dân ý tổ chức năm 1935 và thôn tính Áo trong ''Anschluss'' năm 1938.{{sfn\|Evans\|2005\|pp=623, 646–652}} Hiệp ước Munich 1938 đã trao cho Đức Sudetenland và sáu tháng sau họ chiếm nốt phần còn lại của Tiệp Khắc.{{sfn\|Evans\|2005\|pp=671–674}} Đứng trước nguy cơ bị xâm lược bằng đường biển, Litva đã phải giao nộp quận Memel vào tháng 3 năm 1939.{{sfn\|Shirer\|1960\|pp=461–462}}
		+
		+	Giai đoạn 1939 đến 1941, Đức đã xâm lược Ba Lan, Đan Mạch, Na Uy, Pháp, Luxembourg, Hà Lan, Bỉ, Nam Tư, Hy Lạp, và Liên Xô.{{sfn\|Shirer\|1960\|pp=696–730}} Tháng 4 năm 1941 Đức sáp nhập một phần miền bắc Nam Tư.{{sfn\|Tomasevich\|1975\|p=52–53}}{{sfn\|Richter\|1998\|p=616}} Mussolini nhượng lại [[Trieste]], [[Nam Tyrol]], và [[Istria]] cho Đức vào năm 1943.{{sfn\|Shirer\|1960\|p=1005}}

	== Chính trị ==		== Chính trị ==